Dış borç/gelir dengesi iyileşti
Kişi başı milli gelir geçen yıl 18 bin 40, kişi başı ortalama dış borç ise 6 bin 39 dolar oldu. Dış borcun kişi başı ortalama tutarının kişi başı milli gelire oranı yüzde 33,5’e indi.
Türkiye’nin uluslararası standartlarla uyumlu metodolojiye göre yeniden hesaplanan dış borç hacmi yıllar itibarıyla geriye doğru aşağı yönlü olarak düzeltilirken; kişi başına borç miktarının kişi başına milli gelire oranında son beş yılda 20 puana yakın düşüş olduğu belirlendi.
Borç/gelir dengesindeki iyileşme, dış borç serisindeki düzeltmeden de fazla, milli gelirde parite etkisine de bağlı olarak dolar cinsinden yaşanan hızlı büyüme etkili oldu. 2025 sonu itibarıyla Türkiye’nin “revize” brüt dış borç stokuna göre kişi başına düşen ortalama dış borç miktarı 6 bin dolar dolayında oluşurken, aynı tarih itibarıyla kişi başı milli gelir ise 18 bin doları aştı. Ülke kredibilitesi ile ilgili bir gösterge niteliğindeki kişi başı dış borç/kişi başı milli gelir oranı yüzde 33,5’le tarihi dip düzeyde gerçekleşti.
Hesaplamada ne değişti?
Türkiye’de dış borç istatistiklerinin yayımlanması ve hesaplanması görevi, veri üretiminde uluslararası standartlarla uyumu artırmak amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan Merkez Bankası’na devredildi. Yeni uygulamaya göre dış borç istatistikleri 2025 son çeyrek itibarıyla olmak üzere, ilk kez 12 Mart 2026’da Merkez Bankası tarafından yayımlandı.
Bu geçiş sırasında veri seti metodolojisi de güncellenerek bazı borç kalemlerinin sınıflandırması, yerleşiklik tanımları ve finansal araçların kaydı yeniden düzenlendi. Metodolojik değişiklikle hesaplama yöntemi uluslararası standartlarla uyumlu hale getirildi. Önceki yöntemde borç, borcu çıkaran ülkeye (ihraç yerine) göre sınıflandırılırken, yeni yöntemde menkul kıymetin sahibinin yerleşikliği esas alındı. Türkiye’de ihraç edilmiş ama yurt içi yerleşiklerce tutulan tahviller artık dış borç sayılmıyor. Bu nedenle özellikle son yıllarda yurt içi yatırımcıların elinde bulunan Euro Bond vb. kıymetler dış borç stokundan düşmüş oldu. Değerleme yöntemi de değişti. Eski seride bazı kalemler nominal değerle hesaplanırken, yeni seride ise piyasa değeriyle hesaplanmaya başladı. Piyasa değerleri özellikle faiz yükselişi dönemlerinde daha düşük olabildiği için stok aşağı çekildi.
Brüt borç 519,9 milyar dolar
Geçmiş dönem serilerinin revizyonunda, toplam brüt dış borç stokunun bazı dönemlerde önceki açıklamalara göre daha düşük görünmesine yol açan istatistiksel farklılıklar ortaya çıktı. Metodolojik uyumlaştırma nedeniyle geriye doğru revizyonla özellikle 2017 sonrası dönem için dış borç stoku aşağı yönlü düzeltildi.
Merkez Bankası’nın en son 2025 sonu durumunu gösteren veri setine göre Türkiye’nin 2024 sonunda 460 milyar 194 milyon dolar olan toplam brüt dış borcu, bir yılda yüzde 13 oranında net 59 milyar 738 milyon dolar artarak 519 milyar 932 milyon dolara çıktı.
2025 sonu itibarıyla dış borcun 298 milyar 194 milyon dolarla büyük bölümü özel sektöre ait bulunuyor. Kamu kesiminin toplam dış borcu 196 milyar 774 milyon, Merkez Bankası’nın dış borcu da 24 milyar 965 milyon dolar düzeyinde. Geçen yıl özel sektörün dış borcu yüzde 17,9 oranında net 45 milyar 179 milyon, kamunun dış borcu da yüzde 14,1 oranında 24 milyar 296 milyon dolar artarken, Merkez Bankası’nın dış borç stoku yüzde 28,1 oranında 9 milyar 736 milyon dolar küçüldü.
Kişi başı borç-gelir dengesi
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine (ADNKS) göre toplam ülke nüfusu 2025 sonu itibarıyla 86 milyon 92 bin 168 düzeyinde bulunuyor. Türkiye’nin 2025 sonunda oluşan dış borç stoku, aynı tarih itibarıyla nüfusa bölündüğünde kişi başına ortalama 6 bin 39 dolar dolayında bir dış borç düşüyor. Bu da kişi başına düşen dış borçta miktar bazında şu ana kadarki en yüksek düzey.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) verilerine göre ise 2025 sonu itibarıyla Türkiye’nin yıllık milli geliri 1 trilyon 596,3 milyar dolar ve nüfusa göre bunun kişi başına düşen ortalama miktarı da 18 bin 40 dolar ediyor. Özellikle son iki yılda parite etkisinin de katkısıyla hızla yükselen kişi başı milli gelir de ülke tarihindeki en yüksek düzeyinde. Bu gelişmelerle 2024 sonu itibarıyla yüzde 33,8 olan kişi başı dış borcun kişi başı milli gelire oranı, 2025 sonu itibarıyla yüzde 33,5’e kadar indi.
Ülke kredibilitesi için gösterge
Toplam dış borç stokunun ülke nüfusuna oranlanmasıyla elde edilen “kişi başı dış borç” miktarı, bir ülkenin dış borcunun ve onun yükünün kişiselleştirilmesini sağlayan bir ekonomik parametre. Bu gösterge, ülkenin dış borcunun ödenmesi mümkün olsa, ülkede yaşayan her bir kişi başına düşecek ortalama dış borç miktarını ifade ediyor, ancak bu uygulamada yurttaşların ödenmemiş ülke borcundan sorumlu tutulması anlamına gelmiyor.
Kişi başına düşen dış borç miktarı ve bunun kişi başı milli gelire oranı, yurttaşların geri ödeme yeteneğinden çok ülkenin kredibilitesi ile ilgili bir gösterge niteliği taşıyor. Özellikle yabancı sermaye yatırımlarına ve dış kaynak girişine ihtiyacı yüksek ülkeler için bu göstergeler önem taşıyor. Kişi başı dış borç ve bunun kişi başı milli gelire oranına ilişkin göstergeler ülke bazlı olduğu için hesaplamada kamu, merkez bankası ve özel sektörün toplam brüt borcu esas alınıyor.
Pandemi sonrası 20 puan düşüş
Pandeminin ilk yılı olan 2020’de kişi başına milli gelir önceki yıla göre yüzde 6,7 düşüşle 8 bin 758,7 dolara kadar gerilerken, yeni seriye göre kişi başı dış borç da yüzde 2,4 düşüşle 4 bin 672,5 dolar oldu. Anılan yılda kişi başına dış borç kişi başı milli gelire oranı yüzde 53,3’le tepe noktayı gördü. 2020, söz konusu denge açısından en olumsuz tablonun yaşandığı yıl oldu. Sonraki dönemde ise kişi başı milli gelir hızla büyürken, kişi başı borç çok daha yavaş bir artış seyri izledi. Kişi başı borcun kişi başı milli gelire oranı yıl sonları itibarıyla 2021’de yüzde 45,4’e, 2022’de yüzde 41,8’e, 2023’te yüzde 37,5’e geriledi. Özellikle yüksek enflasyona karşılık kur artışlarının düşük kaldığı 2024’te, bunun da etkisiyle kişi başına GSYH 15 bin 882,6 dolara ulaşırken, kişi başı dış borç 5 bin 372 dolarla bunun yüzde 33,8’i düzeyinde kaldı. Geçen yılki gelişmeyle söz konusu oran 0,5 puan daha düştü. 2020- 2025 döneminde kişi başı dış borç 1.366,7 dolar artarken, kişi başı milli gelirdeki artış 9 bin 981 dolara ulaştı. Böylece kişi başına dış borcun kişi başına milli gelire oranı beş yılda 19,9 puanlık düşüş kaydetti.
