Yatırım malı ve savunma sanayi sürükledi
Toplam sanayi üretiminde ocaktaki kan kaybının ardından savaşın henüz başlamadığı şubat ayında, özellikle bazı alt sektörlerdeki belirgin canlanmaya bağlı olarak önemli oranda toparlanma yaşandı.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı takvim ve mevsim etkisinden arındırılmış sanayi üretim endeksi önceki aya göre yüzde 2,6, takvim etkisinden arındırılmış endeks de yıllık bazda üretim yüzde 2,2 artış kaydetti. Verilerin ayrıntıları, üretimdeki artışın belirli sektörlerde yoğunlaştığını ortaya koydu. Özellikle yatırım malları üretimi ve savunma sanayiini de kapsayan “diğer ulaşım”daki güçlü artışlar toplam sanayi endeksini yukarı çekerken, dayanıklı tüketim malları ile geleneksel emek yoğun sektörlerde devam eden zayıflama da şubatta yerini görece canlanmaya bıraktı.
Sanayideki performansa, ana sektörler içinde üretimde en büyük paya sahip olan imalat sanayii belirleyici oldu. Sektörün üretimi aylık bazda yüzde 3,3 arttı ve bu da toplam sanayi üretimindeki aylık değişime 2,9 puan olarak yansıdı. İmalat sanayii üretimi yıllık bazda da yüzde 2,4 arttı ve toplam sanayi üretimindeki artışın 2,1 puanı buradan geldi.
Diğer ana sektörlerden madencilik ve taş ocakçılığında aylık yüzde 0,4’lük üretim artışı toplam üretimdeki değişime 0,02 puan, yıllık yüzde 4,1 artış da 0,2 pozitif katkı yaptı. Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sektörünün üretiminde aylık yüzde 3,6’lık düşüş toplamdaki değişime eksi (-) 0,3 puan, yıllık yüzde 2,2’lik düşüş de eksi 0,1 puan olarak yansıdı.
Yatırım malı canlı, tüketim tarafı zayıf
Sanayi üretimindeki artışın en önemli kaynağı sermaye (yatırım) malları oldu. Bu grupta üretim aylık bazda yüzde 6,4 artarken, toplam sanayi üretimindeki artışa 1,5 puan katkı sağladı. Bu katkı, yatırım mallarındaki performansın şubattaki artışın ana sürükleyicisi olduğunu gösteriyor. Bu alanda yıllık yüzde 12,8’lik artışın toplam üretimindeki artışa katkısı da 2,7 puan oldu. Bu tablo, sanayide büyümenin büyük ölçüde yatırım ve ihracat bağlantılı üretimden geldiğine işaret ediyor.
Buna karşılık dayanıklı tüketim malları üretimi aylık bazda sadece yüzde 0,7 arttı, yıllık bazda ise yüzde 13,8 geriledi. Tüketim malları, sanayi üretimindeki aylık değişime katkısı sıfıra yakın olurken, yıllık değişimi 0,7 puan aşağı çekti. Beyaz eşya, elektronik ve benzeri tüketim ürünlerini kapsayan bu segmentteki düşüş, yüksek faiz ortamı ve zayıflayan iç talebin sanayi üretimine yansıdığını gösteriyor. Dayanıksız tüketim mallarında ise aylık yüzde 2,6’lık üretim artışı toplam üretime 0,6 puan katkı yaparken, yıllık bazda yüzde 3,2’lik gerileme toplamdaki değişimi 0,7 puan düşürdü.
Teknoloji düzeyi yükseliyor
İmalat sanayiinin aylık üretim artışının 1,7 puanlık bölümü önceki aya göre yüzde 6,5 artan orta-yüksek teknoloji, 1 puanlık bölümü aylık bazda yüzde 2,5 artan düşük teknoloji, 0,6 puanlık bölümü de aylık bazda yüzde 2 üretim artışı kaydedilen orta-düşük teknoloji grubundan kaynaklandı. Yüksek teknoloji üretimi önceki aya göre yüzde 0,2 düşerken, bunun imalat sanayii üretimine etkisi sıfıra yakın oldu.
Ancak yıllık bazda ise düşük teknoloji üretimi yüzde 4,6 düşerken, orta-düşük grupta yüzde 3,3, orta-yüksek kategoride yüzde 6,9 ve yüksek teknolojide yüzde 30,6 artış bulunuyor. İmalatta yıllık üretim artışına orta-yüksek teknoloji grubunun 1,8 puan, yüksek teknolojinin 1,4 puan, orta-düşük grubun 1 puan pozitif; düşük teknolojinin ise 1,8 puan negatif etki yaptığı görülüyor.
Diğer ulaşımda sıçrama
Alt sektörler içinde en dikkat çekici artış “diğer ulaşım araçları”nda. Bu sektör aylık bazda yüzde 45,7, yıllık bazda yüzde 58,4 üretim artışı kaydederek imalat sanayi üretiminde aylık artışa 1,4 puan, yıllık artışa 1,6 puan katkı yaptı. Sektör; savunma sistemleri, gemi üretimi, demiryolu araçları ve havacılık ekipmanlarını kapsıyor. Son yıllarda savunma sanayi ihracatındaki artış ve büyük ölçekli üretim projeleri bu alandaki büyümeyi destekleyen başlıca faktörler arasında. Türkiye’de bu sektörün son yıllardaki büyümesinin önemli kısmı İHA/SİHA üretimi ile askeri havacılık, savunma sistemleri, askeri gemi projeleri ve raylı sistemlerden kaynaklanıyor. Sektörde yaşanan sıçrama savunma sanayi siparişleri, havacılık üretimindeki artışa işaret ediyor.
Geleneksel sektörlerde kısmi toparlanma
İmalat sanayiinde aylık üretim artışında diğer ulaşım alt sektörünü yüzde 5,3’le temel eczacılık ve diğer metalik olmayan mineraller, yüzde 4,3’le giyim eşyası, yüzde 4,1’le kâğıt, yüzde 3,7 ile mobilya, yüzde 3,4’le kauçuk ve plastik, yüzde 3,2 ile tekstil, yüzde 2,9’la ağaç, yüzde 2,8’le deri, yüzde 2,6 ile kayıtlı medya izledi. Tütün yüzde 5,4, bilgisayar yüzde 3, elektrikli teçhizat yüzde 2,2, makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı yüzde 1,3 ve rafine petrol ürünleri yüzde 0,5 olmak üzere üretimi aylık bazda düşen beş temel imalat alt sektörü oluşken, diğer alt sektörlerdeki artışlar da düşük kaldı.
Türkiye’nin klasik ihracat sektörleri olan temel alanlarda yıllık bazda ise üretimde gerileme dikkat çekiyor. Aylık bazdaki toparlanmaya karşılık yıllık bazda giyim eşyasında yüzde 18,3, deride yüzde 10,5, tekstilde yüzde 3,3 gerileme bulunuyor. Artan maliyetler, kur rekabetinin zayıflaması ve küresel talepteki yavaşlama bu sektörlerdeki üretimi olumsuz etkiliyor.
