Vergi suçu raporu mükellefi sanık yapmaya yeter mi?

Vergi tekniği raporu (VTR), vergi suçu rapo­ru (VSR) ve rapor değerlendirme komisyo­nunun olumlu mütalaası, vergi kaçakçılığı suçu dosyalarında idarenin suç isnadını ortaya koyan önemli idari işlemlerdir. Ancak, bir mükellefi sa­nık sandalyesine oturtmak için, vergi idaresinin onun vergi kaçakçılığı suçu işlediği yönündeki ka­naati ne ölçüde yeterlidir?

Vergi kaçakçılığı suçu nedeniyle kamu dava­sı açılması, kural olarak rapor değerlendirme ko­misyonunun mütalaasına bağlanmıştır (VUK md.367). Anayasa Mahkemesi de mütalaayı 2011 tarihli kararında ‘muhakeme şartı’, 2021 tarihli kararında ‘dava şartı’ olarak nitelendirmiş; ancak, mütalaanın Cumhuriyet savcısını bağlamadığını açıkça belirtmiştir (K.2011/40; K.2021/78).

Bununla birlikte uygulamada, VTR, VSR ve olumlu mütalaa bulunduğunda, Cumhuriyet sav­cısının bunların ötesinde ne ölçüde araştırma yap­ması gerektiği önemli bir tartışma alanıdır.

Kamu davası açılması için “yeterli şüphe” şart

Cumhuriyet savcısı şüphelinin lehine ve aley­hine delilleri toplamak ve ancak toplanan deliller “yeterli şüphe” oluşturuyorsa iddianame düzenle­mekle yükümlüdür (CMK md.160, 170). Yargıtay’a göre yeterli şüphe, mevcut delillerle mahkumiyet kararı çıkmasının muhtemel olduğu şüphe dere­cesidir (CGK, K.2025/264). Kesin ispat aranmaz, ancak mevcut deliller mahkumiyet kararını muh­temel kılacak ağırlıkta olmalıdır.

İddianamede suçun delilleri gösterilmeli ve olaylar bu delillerle ilişkilendirilmelidir. Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen iddianame Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilir (CMK md.174). Dolayı­sıyla savcı, vergi idaresinin suç ihbarını ve daya­naklarını bağımsız olarak değerlendirmek ve ye­terli şüphe bulunup bulunmadığına kendisi karar vermek zorundadır.

Yargıtay: Yeterli şüphe ve lekelenmeme hakkı

Yargıtay, kamu davası açılması için yeterli şüp­henin bulunduğu dosyalarda, soruşturmadaki her eksikliği iddianamenin iadesi sebebi olarak gör­memektedir. CMK md.174/1-b kapsamında suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delilin toplanmaması niteliğinde olmayan bazı araştır­maların kovuşturma aşamasında da tamamlana­bileceğini kabul etmektedir (11. CD, K.2021/6782; K.2022/20556).

Sorunun düğümlendiği nokta da burasıdır; çünkü Yargıtay, VTR ve VSR’deki idari tespitleri, olumlu mütalaa ile birlikte, yeterli şüphe değer­lendirmesine esas alabilmektedir. Nitekim, 2026 tarihli iki kararda, karşıt inceleme, fatura muha­taplarının dinlenmesi, banka hareketleri, yazı-im­za veya bilirkişi incelemesi gibi ek araştırmalar yapılmamış olmasına rağmen, VTR, VSR ve müta­laaya işaretle somut dosyalarda yeterli şüphe bu­lunduğu sonucuna varmıştır (12. CD, K.2026/919; K.2026/1190).

Buna karşılık, şüphelinin suçun sübutunu veya fiilin kendisine isnadını doğrudan etkileyebilecek somut ve araştırılabilir bir savunma ileri sürdüğü bazı dosyalarda, bu savunmayla ilgili araştırmala­rın soruşturma aşamasında yapılmasını lekelen­meme hakkı çerçevesinde gerekli görmüştür. Le­kelenmeme hakkı, kısaca, yeterli şüphe oluşmadan kişinin sanık haline getirilmemesi güvencesidir.

Bu bağlamda, örneğin, defter ve belgelerin ver­gi dairesine götürüldüğü ancak teslim alınmadığı savunmasının araştırılmasını gerekli görmüş (11. CD, K.2025/3813); şüphelinin şirket ve isnat edi­len fiillerle bağlantısına ilişkin somut savunmala­rı karşısında bu bağlantıyı ortaya koyacak araştır­maların yapılmasını aramış (11. CD, K.2025/4723; K.2025/4724); sahte faturaları şirket ortağının dü­zenlediği ve kendisinin faturalarla ilgisinin bu­lunmadığı savunmasında da ilgili araştırmalar ta­mamlanmadan iddianame düzenlenmesini yerin­de bulmamıştır (12. CD, K.2026/1189). Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde, soruşturma aşama­sında ek araştırma yapılmasının gerekip gerekme­diği bakımından, şüphelinin ileri sürdüğü somut savunmanın “suçun sübutuna veya fiilin kendisine isnadına etkisi”nin önem taşıdığı görülmektedir.

Sonuç

Yargıtay’ın somut ve araştırılabilir savunmalar karşısında lekelenmeme hakkını öne çıkarması önemlidir. Ancak, vergi idaresinin suç tespitleri­nin Cumhuriyet savcısı tarafından bağımsız olarak değerlendirilmesi ve gerektiğinde araştırılması, şüphelinin bunları çürütecek somut bir karşı tez ileri sürmesine bağlı olmamalıdır. Şüpheli somut bir savunma ileri sürmezse, vergi idaresinin suç kanaatinin bağımsız bir ceza soruşturması kapsa­mında ayrıca değerlendirilmesine gerek yok mu­dur? Cumhuriyet savcısının görevi, soruşturmanın başından itibaren şüphelinin lehine ve aleyhine de­lilleri toplamak ve vergi idaresinin suç kanaatinin ceza muhakemesi bakımından gerçekten yeterli şüphe oluşturup oluşturmadığını bağımsız biçim­de değerlendirmektir. Bir kişiyi sanık sandalyesine oturtacak olan, idarenin suç kanaati değil; suçun iş­lendiği ve o kişi tarafından işlendiği konusunda ye­terli şüphe oluşturan somut deliller olmalıdır.