Çalışan-emekli dengesinde toparlanma

Bir erken emeklilik uy­gulaması olan emek­lilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesinin etkisiy­le 2023-2024 döneminde ciddi biçimde bozulan sosyal güven­lik sistemi aktüeryal dengesi 2025’te toparlandı. Çalışan sa­yısında sert düşüş-emekli sayı­sında hızlı artış sonucu 2024’te tarihi dip seviyeye inen çalı­şan/emekli dengesindeki dü­şüş durdu.

Sosyal Güvenlik Kuru­mu’nun (SGK) 2025 istatistik­lerine göre aktif sigortalı sayı­sındaki yıllık artış emekli olan­lardakini ikiye katladı. Adına Kurum’a prim yatırılan aktif si­gortalıların bir yıl önce 25 mil­yon 625 bin 750 olan toplam sa­yısı, geçen yıl 702 bin 809 ki­şi artarak 26 milyon 328 bin 559’a yükseldi. Bu sayıya çırak­lar, muhtarlar, stajyer ve kur­siyerler, tarımda kendi adına sigortalılar ve yurt dışı toplu­luk çalışanları da dahil bulunu­yor. Buna karşılık Kurum’dan aylık alan emekliler ile malul­lük, ölüm, sürekli iş görmezlik aylık ve geliri alanların “dosya” bazında toplam sayısı geçen yıl 334 bin 579 artarak 16 milyon 204 bin 425 oldu. Bu kapsamda aynı dosyaya bağlı hak sahiple­ri ile birlikte aylık ve gelir alan toplam kişi sayısı da 338 bin 71 kişi artarak 17 milyon 15 bin 688’e ulaştı.

Hâlâ EYT öncesine gelemedi

EYT öncesi 2022 sonunda 26 milyon 344 bin 234 olan aktif sigortalı sayısı 2023 yılında bu uygulama kapsamında emekli olanlar dolayısıyla net 983 bin 212 kişi azalarak 25 milyon 358 bin 22’ye gerilemiş, 2024’te ise 267 bin 728 kişi artarak 25 mil­yon 625 bin 750 olmuştu. Ge­çen yıl da artmaya devam et­mesine rağmen sigortalı sayı­sı EYT öncesi düzeyine henüz gelemedi. Aktif sigortalıların son iki yılda toplam net 970 bin 537 kişi artan sayısı, 2025 so­nu itibarıyla 2022 sonundaki düzeyinin hala 15 bin 675 altın­da kaldı. Dosya bazı emekli sa­yısı ise 2023’te EYT furyası ile 2 milyon 107 bin 897 kişi bir­den artmış, 2024’te de 633 bin 724’le artmaya devam de­vam ederek 15 milyon 869 bin 846’ya ulaşmıştı.

Adına prim yatırılan sigorta­lı sayısının, dosya bazında ay­lık ve gelir alanlara bölünme­siyle bulunan ve bir emekliye düşen sigortalı çalışan sayısını gösteren “aktif/pasif dengesi”, 2025 sonu itibarıyla 1,62 ola­rak gerçekleşti. 2022 sonunda 2,01 düzeyinde bulunan aktif/ pasif dengesi 2 milyonu aşkın kişinin emekli olduğu 2023 yı­lının sonunda 1,66’ya gerile­miş ve emekliye ayrılanların sayısının yeni sigortalılara gö­re daha hızlı artmaya devam et­tiği 2024’ün sonu itibarıyla da 1,61’e kadar inerek tarihi dip se­viyeyi görmüştü. Söz konusu oran, Sosyal Sigortalar Kuru­mu (SSK), BAĞ-KUR ve Emek­li Sandığı’nın “SGK” şeklinde tek çatı altında toplandığı 2007 yılından bu yana gerçekleşen en düşük düzeyi ifade ediyordu. Buna göre geçen yıl aktif/ pasif dengesindeki düşüş durdu ve sınırlı da olsa yükseliş yaşandı.

Ekonomi çevrelerinde, bir sosyal güvenlik sisteminin sağ­lıklı işlemesi için ideal aktüer­yal denge olarak “ortalama 4 aktif çalışana 1 emekli” düşme­si gerektiği yaygın kabul gör­mekle birlikte, birçok ülkede bu dengenin çok daha alt seviyede olduğu da görülüyor.

Sigortalı artışının büyük bölümü 4/a’da

Aralık 2025 itibarıyla aktif sigortalıların toplam 23 milyon 723 bin 491’i, yeni mevzuatta “4/a” olarak tanımlanan eski SSK’lı, “4/b” olarak tanımla­nan BAĞ-KUR’lu esnaf ve “4/c” olarak tanımlanan Emekli San­dığı kapsamındaki memur ol­mak üzere uzun vade sigorta kollarında çalışan “zorunlu” si­gortalılar.

Bu sigortalılar içinde en bü­yük grubu ise geçen yıl sayısı 340 bin 983 kişi artarak 16 mil­yon 943 bin 851’e ulaşan 4/a kapsamındaki özel sektör ça­lışanları oluşturuyor. Ayrıca 4/A kapsamında yer alan diğer gruplardan stajyer ve kursiyer­lerin sayısı geçen yıl 97 bin 375 kişi artarak 1 milyon 503 bin 839’a, çıraklar 65 bin 439 kişi artarak 604 bin 680’e yüksel­di.

Tarımda kendi adına sigor­talılar 2 bin 312 kişi azalarak 12 bin 364’e, Türk işverenlerin dış ülkelerdeki işlerinde çalış­tırdığı “yurt dışı topluluk” ta­nımına giren sigortalıların sa­yısı ise 994 kişi azalarak 10 bin 334’e geriledi. Ayda 10 günden az çalıştırılanlar, ceza ve tevkif evleri bünyesinde çalıştırılan tutuklu ve hükümlüler ve ka­mu idarelerinde iş akdi askıda olanların da içinde yer aldığı di­ğer 4/a kapsamı çalışanları 16 bin 607 kişi artarak 341 bin 271 oldu. Böylece 4/a kapsamında­ki toplam sigortalı çalışan sa­yısı geçen yıl 517 bin 98 kişi ar­tarak, 19 milyon 416 bin 389’a ulaştı.

Esnaf azaldı, tarım BAĞ-KUR’lusu arttı

4/b (eski BAĞ-KUR) kapsamındaki aktif sigortalıların sayısı geçen yıl 170 bin 62 kişi artarak 3 milyon 236 bin 936’ya yükseldi. Bunun içinde en büyük grubu oluşturan zorunlu esnaf BAĞ-KUR’luları 64 bin 397 kişi azalarak 2 milyon 425 bin 143’e gerilerken, zorunlu tarım BAĞ-KUR'lusayısı 228 bin 966 kişi artarak 656 bin 264’e ulaştı. Bu hızlı artışta Çiftçi Kayıt Sistemi’nde (ÇKS) kayıtlı olup sigortasız kalan çiftçilerin otomatik olarak sisteme dahil edilmesinin etkili olduğu belirtiliyor. İsteğe bağlı BAĞ-KUR sigortalısı sayısı da 5 bin 899 kişilik artışla 131 bin 794’e çıkarken, 4/b kapsamında yer alan muhtarların sayısı 406 kişi azalarak 23 bin 735’e geriledi. Memur sigortalıların sayısı da geçen yıl emekli olan ve yeni mesleğe başlayanların netinde 15 bin 649 kişi artarak 3 milyon 675 bin 234’e çıktı.

2 milyon 149 bin 'çalışan emekli” var

Emekli olduğu halde tekrar bir işte çalışanların sayısı geçen yıl 44 bin 594 kişi daha artarak 2 milyon 149 bin 227’ye yükseldi. Bu kişilerin 1 milyon 920 bin 607’sini erkek, 228 bin 620’sini kadınlar oluşturuyor. 2022 sonunda 945 bin 652 kişi olan çalışan emekliler, yoğun EYT yılı olan 2023’te 919 bin 336 kişi birden artarak 1 milyon 864 bin 988’e, 2024’te de 239 bin 645 kişi artarak 2 milyon 104 bin 633’e yükselmişti. Buna göre önceki iki yılda 1 milyon 158 bin 981 kişinin eklendiği çalışan emekli sayısındaki artış, geçen yıl hız kesti. Emekli olduktan sonra özel sektörde çalışmaya devam edenler yeni işindeki prime esas kazancının yüzde 32’si oranında sosyal güvenlik destek primi ödüyor.

Düz emekliler 12,3 milyon

2025 sonu itibarıyla SGK’dan aylık ve gelir alan 17 milyonun üzerindeki nüfusun kişi bazında 12 milyon 257 bin 719’unu “yaşlılık aylığı” alanlar (normal emekliler) oluşturuyor. Bu gruptakilerin sayısı geçen yıl 226 bin 592 kişi arttı. Bunların da 11 milyon 539 bin 615’i SSK, 2 milyon 919 bin 782’sini BAĞ-KUR ve 2 milyon 556 bin 291’ini memur emeklileri oluşturuyor.

Geçen yıl ayrıca; SGK’dan ölüm aylığı alanların sayısı 106 bin 666 kişi artarak 4 milyon 422 bin 502’ye, malullük aylığı alanlar 1.143 kişi artarak 126 bin 531’e, sürekli iş görmezlik ölüm geliri alanlar 1.294 kişi artarak 104 bin 83’e, sürekli iş görmezlik geliri alanlar 1.989 kişi artarak 91 bin 663’e, vazife malulü aylığı alanlar 387 kişi artarak 16 bin 190’a yükseldi.