Nadas

İnsanı çalışmaya, üretmeye ve geleceğe umutla bakmaya teşvik eden en güçlü mo­tivasyon kaynaklarından biri hayalleridir. Daha iyi bir yaşam, güzel bir ev, ekonomik öz­gürlük veya çocuklarımıza güvenli bir gele­cek bırakmak… Ancak hayallerin bizi motive edebilmesi için önemli bir koşul var: Gerçek­leşebileceklerine inanmak. Psikolog Edwin Locke ve Gary Latham’ın geliştirdiği Hedef Belirleme Teorisi (Goal-Setting Theory), be­lirli ve zorlayıcı hedeflerin insan motivas­yonunu güçlendirdiğini ortaya koyuyor. An­cak burada kritik bir kavram bulunuyor: Öz yeterlilik (Self-efficacy). Yani kişinin, hede­fe ulaşmak için gerekenleri başarabileceği­ne duyduğu inanç. Bir hedef ne kadar değer­li olursa olsun, ona ulaşabileceğimize ilişkin inancımız zayıfladığında motivasyonumuz da olumsuz etkilenebiliyor. Peki, ekonomik koşullar hayallerimize duyduğumuz bu inan­cı nasıl etkiliyor? Son yıllarda küresel ölçek­te yaşanan enflasyon, jeopolitik belirsizlik­ler, yüksek finansman maliyetleri ve özellikle gayrimenkul fiyatlarındaki artış, insanların mal ve mülk edinme gücünü zorladı. Bir za­manlar birkaç yıllık birikimle ulaşabileceği­mizi düşündüğümüz hedefler, bugün çok da­ha uzun süreli fedakarlıklar gerektiriyor.

Aslında yalnızca satın alma gücümüzü de­ğil, hayallerimize ulaşabileceğimize ilişkin inancımızı da kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyayız.

Hayallerimizi değil, sabırsızlığımızı nadasa bırakalım

Ekonomik koşullar zorlaştığında finansal davranışlarımız da değişiyor. Kimimiz daha fazla tasarrufa yönelirken kimimiz kaybetti­ğimiz zamanı hızla telafi etmek için yüksek getirili, dolayısıyla daha riskli yatırım araçla­rında fırsat arıyoruz.

Davranışsal ekonomide Kayıptan Kaçınma (Loss Aversion) olarak tanımlanan eğilim, in­sanların kayıpları eşdeğer kazançlardan daha güçlü hissettiğini gösteriyor. Ancak burada söz konusu olan yalnızca cebimizden çıkan para değil. Ulaşamadığımız hayallerimizi de bir tür kayıp olarak algılayabiliyoruz. Bu duy­guyla hareket ettiğimizde, yıllarca biriktirdi­ğimiz parayı kısa sürede büyütme arzusuyla gereğinden fazla risk alabiliyoruz. Böylece geleceğimizi güvence altına almak için çıktı­ğımız yolculukta, bugüne kadar kazandıkları­mızı da kaybetme ihtimaliyle karşılaşıyoruz.

Peki, böyle dönemlerde hayallerimizi na­dasa mı bırakmalıyız? Bence hayır.

Nadas, toprağı terk etmek değil, yeniden verimli olabilmesi için ona zaman tanımak­tır. Biz de hayallerimizden vazgeçmek yerine, onlara ulaşma yöntemlerimizi yeniden de­ğerlendirmeliyiz.

Belki hedeflerimizi küçültecek, belki ger­çekleşme tarihlerini ileriye taşıyacağız. An­cak özellikle ekonomik belirsizlik dönemle­rinde tasarruf ve birikim alışkanlıklarımızı güçlendirmekten vazgeçmemeliyiz. Çünkü birikim yalnızca gelecekte bir şeyler satın alabilmek değil, karşımıza çıkabilecek fırsat­ları değerlendirebilme özgürlüğüdür.

Hayallerimizin sınırlarını ekonomik ko­şullara teslim etmek zorunda değiliz. Ancak onlara ulaşmak için aldığımız risklerin sınır­larını finansal gerçeklerimiz belirlemeli. Bi­raz es verin, kendinize zaman tanıyın, süresi belli olsun, sınırları belli olsun, toprağı işle­yenler bunu iyi bilir, nadasın da süresi ve şek­li vardır. Siz de bu nadas döneminde tasarruf ve birikimlerinizi gözden geçirin. Hayatın bir veya birkaç döneminde dipten dönüş vardır, bu olağandır. Kendi nadasınızı planlayın.