Yeni teşvik paketi geliyor

Cumhurbaşkanı Erdoğan, cuma günü İstanbul Fi­nans Merkezi'nde kapsamlı bir vergi teşvik paketi açık­ladı. Bu düzenleme kimin işine yaraya­cak, nasıl çalışacak, mevcut vergi siste­miyle nasıl bağda­şacak?

Paket altı başlıktan oluşuyor.

1 İmalatçı ihracatçılar için vergi indirimi

Mevcut durumda ihracatçı­lar %25 genel orana karşı 5 pu­an indirimle %20, sanayi sicilli imalatçı ihracatçılar ise 1 puan daha indirimle %19 ödüyor. Ye­ni pakette imalatçı ihracatçılar­da oran %9’a, diğer ihracatçılarda %14’e indiriliyor.

Birinci sorun: “İmalatçı ihra­catçı” mevcut hukukta teknik bir kategori değil. Yeni kanunun bu tanımı nasıl çizeceği belirleyici olacak. Sadece sanayi sicil belge­si yetecek mi? Hem imalat hem ihracat yapan ama bu ikisini aynı üründe birleştiremeyen firmalar hangi kategoriye girecek?

İkinci sorun: Asgari kurum­lar vergisi. 2025’ten itibaren yü­rürlükte olan düzenlemeye gö­re hesaplanan kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülme­den önceki kurum kazancının %10’undan az olamıyor. %9’luk indirimli oran, bu %10’luk taban nedeniyle kâğıt üzerinde kalabi­lir. Yeni düzenleme asgari vergi tabanını da değiştirmedikçe fiili etki sınırlı olacak.

2 İstanbul Finans Merkezi istisnasının geliştirilmesi

İstanbul Finans Merkezi’ndeki transit ticaret kazançlarında %50 olan indirim oranı %100’e çıkarılı­yor; yani bu faaliyetlerden kurum­lar vergisi alınmayacak. Teşvik ilk kez İFM dışına da yayılıyor: İFM dışındaki transit ticaret kazançla­rının %95’i kurumlar vergisi mat­rahından indirilebilecek.

Transit ticaret — yurt dışın­dan alınıp yurt dışına satılan mal — Türkiye’de zaten vergisel açı­dan tartışmalı bir alan. ‘Transit ticaret kazancı’ ile olağan ihracat kazancının nasıl ayrıştırılacağı, hangi gelirlerin bu kapsamda sa­yılacağı kanunda netleştirilecek.

3 Bölgesel yönetim merkezleri teşvik edilecek

Küresel şirketlerin bölgesel yö­netim merkezlerini Türkiye’ye ta­şımalarını teşvik etmek için, İFM içinden yönetilen yurt dışı operas­yonlardan elde edilen kazançların %100’ü, İFM dışındakilerin %95’i 20 yıl boyunca kurumlar vergisi matrahından indirilebilecek. Ni­telikli çalışanlara da belli şartlarla ücret istisnası getirilecek.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nda BYM’ler için getirilen istisna za­rarlı vergi rekabeti olarak değer­lendirildiğinden, bildiğim kada­rıyla OECD’nin talebi ile kaldı­rılmış, GVK-23/14’te düzenlenen istisna muhafaza edilmişti. Diğer bir ifade Gelir Vergisi ödenme­mekteydi. Bölgesel yönetim mer­kezlerinin önemli bir kısmı bugün Dubai’de. Yakın dönemin jeopoli­tik istikrarsızlığı bu yapıları zor­luyor ve Türkiye fırsat görüyor.

Ama ‘bölgesel yönetim merke­zi’ tanımı önemli. Hangi faaliyet­ler bu kapsamda sayılacak? Gelir Vergisi Kanunu’nun 23. madde­sindeki düzenlemede de değişik­lik yapılacak mı? Zaten İFM bün­yesinde bir katılımcı statüsü var; yeni düzenleme bunu genişleti­yor mu, yoksa ayrı bir kategori mi oluşturuyor? Nitelikli çalışan üc­ret istisnasının şartları da belir­leyici — mevcut İFM çalışan is­tisnası deneyimlere göre oldukça dar çizilmişti.

4 Hizmet ihracı indiriminin %100’e çıkarılması

Mevcut düzenlemeye göre mi­marlık, mühendislik, tasarım, ya­zılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi ve ve­ri saklama gibi hizmetlerden el­de edilen kazancın %80’i kurum­lar vergisi matrahından indiri­lebiliyor; yani fiilen sadece %20 ’si vergilendiriliyor. Yeni paket­te bu oran %100’e çıkarılarak fii­li vergi sıfırlanıyor. Mevcut asga­ri kurumlar vergisi uygulamasın­da yurt dışına verilen bu nitelikli hizmet istisnası, asgari vergi mat­rahından düşülemiyor; yani %80 istisnadan yararlananlar yine de kurum kazancının %10’u kadar vergi ödemek zorunda kalıyor. İndirim %100’e çıksa bile asgari verginin kapsamı değişmezse fiili vergi sıfırlanamaz. Bu çelişkinin nasıl çözüleceği kritik.

5 Yurt dışında yaşayanlara 20 yıl vergi muafiyeti

Son üç yılda Türkiye’de vergi mükellefi olmayan kişilerin Tür­kiye’ye dönmesi halinde yurt dışı kaynaklı gelirlerinden 20 yıl bo­yunca Türkiye’de vergi alınmaya­cak; veraset ve intikal vergisi ise %1 oranında uygulanacak.

Bu uygulama İngiltere, Por­tekiz, İtalya gibi ülkelerde ‘non-dom’ rejimi adıyla biliniyor. Por­tekiz bu rejimi AB baskısıyla sonlandırdı, İngiltere geçen yıl kapattı. Türkiye’nin ikili anlaş­malar bağlamında bu rejimi nasıl konumlandıracağı, ‘yurt dışı kay­naklı gelir’ ile Türkiye’deki gelirin nasıl ayrıştırılacağı ve OECD’nin zararlı vergi rekabeti kriterleriyle ilişkisi henüz açık değil.

Cazip bir teşvik, ama uygulama detayları gerçekçi değerlendirme için zorunlu.

6 Yeni varlık barışı geliyor

Yurt dışında bulunan para, altın ve menkul kıymetlerin belirli bir süre içinde %2-3 oranında vergiy­le veya belki hiçbir ilave vergi alın­maksızın Türkiye›ye getirilmesi öngörülüyor. Beyan edilen varlık­larla sınırlı olarak vergi inceleme­si ve tarhiyat yapılmayacak.

Varlık barışı Türkiye’nin en köklü vergi politikası araçların­dan. 2008’den bu yana yedinci kez başvuruluyor. Her seferinde aynı sorular gündeme geliyor: Tahsil edilen vergi bütçeye katkısı sınır­lı kalıyor, uyumlu mükelleflerde ‘bir sonraki affa kadar bekleye­yim’ refleksi pekişiyor.