Yurt dışındaki vergi borcu nasıl tahsil edilecek?

Küresel vergi işbirliği uzun süredir daha çok bilgi değişimi üze­rinden tartışılıyor. Ancak bir ülkenin başka bir ülkedeki mükellefe ait ban­ka hesabını, şir­ket yapısını ya da malvarlığını öğre­nebilmesi ile o ülkedeki vergi alacağını fiilen tahsil edebil­mesi arasında hâlâ önemli bir mesafe bulunuyor.

OECD bün­yesindeki Küresel Forum’un 28 Nisan 2026’da başlattığı yeni program tam olarak bu boşluğa odaklanıyor. Belçika Maliye İdaresi ile birlikte yü­rütülen Sınır Ötesi Vergi Ala­caklarının Tahsilatında Yar­dım Hızlandırma Programı (CBAR), Afrika, Asya, Kara­yipler, Avrupa, Latin Ameri­ka ve Pasifik’ten 22 farklı ül­keden 34 katılımcıyı bir ara­ya getiriyor. Sekiz ay sürecek program boyunca teknik eği­timler ve bireysel danışman­lık desteği sağlanacak. Amaç, ülkelerin yalnızca uluslarara­sı standartları bilmesi değil, bunları günlük idari süreçler­de gerçekten kullanabilmesi.

Konuya ilişkin teknik altya­pı esasında son on beş yılda büyük ölçüde kuruldu. OECD/ Avrupa Konseyi’nin Vergi Ko­nularında Karşılıklı İdari Yar­dım Sözleşmesi’ne (MAAC) bugün 145’ten fazla ülke taraf olmuş durumda. Çok sayıda ikili vergi anlaşması da tahsi­lat yardımına ilişkin hüküm­ler içeriyor. Buna rağmen uy­gulamada bir ülkenin, başka bir ülkedeki borçlunun var­lığını öğrendikten sonra ger­çekten ne yapacağı hususu ol­dukça problematik.

Operasyonel kapasite yeterince oluşmadı

Talep hangi idari birim tara­fından hazırlanacak? Yaban­cı ülkeye gönderilecek tahsilat talebi nasıl formüle edilecek? Gelen yanıt hangi prosedürle işleme alınacak? Pek çok ge­lişmekte olan ülke bakımından bu süreçler hâlâ yerleşmemiş durumda. Bilgi mevcut, ancak onu tahsilata dönüştürecek operasyonel kapasite yeterin­ce oluşmuş değil.

Küresel Forum verilerine göre üyeler, 2009’dan bu yana vergi şeffaflığı standartlarının uygulanması sayesinde en az 135 milyar Euro ek vergi geli­ri tespit etti. Bunun yaklaşık 48 milyar Euro’luk kısmı geliş­mekte olan ülkeler tarafından raporlandı. Ancak bu rakamlar aynı zamanda başka bir gerçe­ği de gösteriyor: Bilgi değişi­mi sistemi, vergi alacağını tes­pit etmeyi kolaylaştırıyor; fa­kat borçlunun malvarlığı başka bir ülkede bulunduğunda tah­silat aşaması hâlâ sistemin en kırılgan halkası olarak kalıyor. CBAR programı bu nedenle yalnızca teknik bir eğitim pro­jesi değil; uluslararası vergi iş­birliğinin eksik kalan tarafını tamamlama girişimi olarak gö­rülüyor.

Programın kökeni de aslın­da yeni değil. Küresel Forum, Afrika Girişimi kapsamında 2021-2023 döneminde sınır ötesi vergi tahsilatı konusun­da kapsamlı bir çalışma yü­rütmüştü. Önce mevcut so­runlar analiz edildi, ardından 2023’te bir araç seti, 2024’te ise uygulama kılavuzu yayım­landı. Yeni program bu belge­leri teorik düzeyde bırakma­mayı hedefliyor.

Yeni gelişmeler dikkat çekici

Yeni gelişmenin zamanlama­sı da oldukça dikkat çekici. Bir­leşmiş Milletler bünyesinde devam eden Uluslararası Ver­gi İşbirliği Çerçeve Sözleşme­si müzakerelerinde gelişmekte olan ülkeler uzun süredir ka­pasite geliştirme faaliyetleri­nin isteğe bağlı teknik destek olarak değil, uluslararası siste­min asli unsuru olarak görül­mesi gerektiği görüşündeler. CBAR’ın çıkış noktası bu yak­laşım ile örtüşüyor. Zira stan­dartların varlığı tek başına ye­terli olmadığından onları uygu­layabilecek idari kapasitenin de oluşması gerekliliği var.

Türkiye açısından bakıl­dığında konu yabancı değil. Türkiye, MAAC’a 2011 yılın­da taraf oldu ve çok sayıda çif­te vergilendirmeyi önleme an­laşmasında tahsilat yardımı­na ilişkin hükümlere yer verdi. Ancak uygulamada asıl mese­le artık bilgiye erişmekten çok, yurt dışındaki bir vergi alaca­ğını etkin biçimde takip edip tahsil edebilecek idari meka­nizmayı kurabilmekte düğüm­leniyor. Küresel Forum’un yeni programı, özellikle bu boşluğu kapatmak isteyen vergi idarele­ri için dikkatle izlenmesi gere­ken bir gelişme niteliği taşıyor.