Ekonomide yumuşak iniş sürüyor

Ekonomi yılın ikinci çeyreğinde yüzde 2,3’le beklentilerin altında büyüdü. Sektörel bazda en pozitif gelişme baz etkisi ve bol yağış sayesinde yüzde 13,3’le “V tipi” büyüyen tarımda. Sanayi yüzde 2,4 büyürken, inşaat yüzde 1,8 küçüldü. Sıkılaşmaya rağmen iç tüketim yüzde 3,5 artışla büyümeye katkıya devam etti.

Küresel ekonomiyi derin­den etkileyen jeopolitik gerilimler ve içeride pa­rasal sıkılaştırma etkisiyle Türki­ye ekonomisinde yavaşlama eği­limi devam ediyor. Gayri safi yurt içi hasılada (GSYH) ikinci çeyrek büyümesi yüzde 2,3’le beklentile­rin altında geldi.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı nisan-haziran dönemi verilerine göre üretim yön­temiyle GSYH, bu dönemde cari fi­yatlarla geçen yılın aynı çeyreği­ne göre yüzde 36 artarak 19 trilyon 869 milyar 747 milyon TL ve ABD doları bazında GSYH ise 438 mil­yar 347 milyon olarak gerçekleş­ti. Zincirlenmiş hacim endeksin­de önceki yılların aynı çeyrekleri­ne göre 2025’in ikinci çeyreğinde yüzde 4,8 olan GSYH büyüme ora­nı, üçüncü çeyrekte yüzde 3,9’a, son çeyrekte yüzde 3,5’e, bu yıl ilk çey­rekte yüzde 2,6’ya ve ikinci çeyrek­te yüzde 2,3’e düştü.

Çeyreklik büyüme yüzde 1,1

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksinde ise ekonomi bir önceki çeyreğe yüzde 1,1 büyüdü. Bu bazda büyüme 2025 ikinci çey­rekte yüzde 1,2 olurken, üçüncü­de yüzde 0,8, son çeyrek ve bu yıl ilk çeyrekte yüzde 0,3’le, teknik re­sesyona gidiş sinyali niteliğinde negatif sınıra yaklaşmıştı. Bu yıl ikinci çeyrekteki oran, bu açıdan bir toparlanma işareti. Takvim et­kisinden arındırılmış GSYH zin­cirlenmiş hacim endeksi ise bu yıl ikinci çeyrekte geçen yılın ay­nı çeyreğine göre yüzde 2,3 arttı. Ancak bu bazda büyümede ivme kaybı var. Geçen yıl aynı çeyrekte bu bazda yüzde 4,6 olan yıllık bü­yüme oranı üç ve dördüncü çey­reklerde yüzde 3,6 olmuş, bu yıl ilk çeyrekte yüzde 2,7’ye inmişti.

Sanayide kısmi toparlanma

Sanayi bu yıl ikinci çeyrekte yüzde 2,4 büyüme ile eksi bölge­den çıktı. Ancak bu artış, 2025 per­formansının oldukça gerisinde ve kalıcı bir dipten dönüşten çok, za­yıf bir toparlanma sinyali veriyor. Sanayi geçen yıl ikinci çeyrekte yüzde 5,5, üçüncü çeyrekte yüzde 6,6 büyüme kaydetmişti. Bu kap­samda imalat sanayii üçüncü çey­rekte yüzde 7,4’lük büyümüştü. Son çeyrekte sıkılaşma adımları ve artan maliyetlerin etkisi belir­ginleşmiş; büyüme hızı keskin şe­kilde sanayide yüzde 1,4’e, imalat­ta ise yüzde 1,2’ye inmişti. Buna je­opolitik gerilimin eklendiği bu yıl ilk çeyrekte ise sanayi yüzde 0,3, imalat yüzde 0,9 küçülmüştü.

Tarımda V tipi büyüme

Tarım, 2025’in ikinci yarısında­ki derin daralmanın ardından, baz etkisi ve bol yağışların desteğiyle bu yıl güçlü bir V-tipi çıkış sergile­di. Geçen yıl ikinci çeyrekte yüz­de 4,5, üçüncüde yüzde 12,4, son çeyrekte de yüzde 6,2 küçülen ta­rım, bu yıl ilk çeyrekte yüzde 4,8 büyüme ile pozitif bölgeye geçtik­ten sonra, ikinci çeyrekte yüzde 13,3 gibi rekor bir büyüme oranına ulaşarak genel GSYH büyümesine önemli katkı verdi. Geçmiş döne­min olumsuz hava koşulları ve yük­sek girdi maliyetlerinin yarattığı düşük bazın geride kalması, rekol­telerdeki artış ve küresel jeopolitik krizlerin gıda güvenliğini stratejik olarak öne çıkarması bu rekor yük­selişi tetikledi; ancak bu oran ya­pısal bir dönüşümden çok dönem­sel bir düzeltmeyi yansıttığı için sektörün büyüme hızının izleyen çeyreklerde daha makul seviyelere dengelenmesi bekleniyor.

İnşaat “eksi” bölgede

2025’in tümündeki yüzde 11’lik güçlü büyüme performansının ar­dından, bu yıl ilk çeyrekte büyüme hızı yüzde 3,2’ye düşen inşaat sek­törü, ikinci çeyrekte yıllık yüzde 1,9 daralarak ekonomideki sert frenin en net hissedildiği alan oldu. Sıkı para politikası, yükselen finans­man maliyetleri ve konut kredile­rine erişim zorluğunun doğrudan vurduğu inşaattaki bu daralma­ya, iç talebe duyarlı diğer hizmet sektörleri de eşlik etti. Özellik­le ekonominin kılcal damarları­nı oluşturan ticaret, ulaştırma ve konaklama sektörü, 2025 yılında­ki canlılığını tamamen yitirerek bu yılın ikinci çeyreğinde yüzde 0,5’lik bir büyüme ile durma nok­tasına geldi. Buna karşılık, dijital­leşme eğiliminin sürmesiyle bilgi ve iletişim sektörü yüzde 7,1 büyü­yerek dönem boyunca ekonominin en dirençli ve istikrarlı alanı olma­yı başardı. Finans ve sigorta faali­yetleri ile gayrimenkul faaliyetleri de yavaşlayan ekonomik aktivite­ye rağmen sınırlı büyümelerini ko­rudu. Bütçe harcamaları ve sosyal desteklerin etkisiyle kamu yöneti­mi, eğitim ve sağlık grubu yüzde 3,7 oranında büyüyerek genel GSYH performansına destek verdi.

İç tüketim hâlâ katkı veriyor

Yerleşik hane halklarının nihai tüketim harcamaları, bu yıl ikinci çeyrekte yüzde 3,5 artış kaydetti. Tüketim harcamaları 2025’in 2’nci çeyreğinde yüzde 4,7, üçüncü çeyrekte yüzde 4,3 ve son çeyrekte yüzde 5,7 ve bu yıl ilk çeyrekte yüzde 5,1 artmıştı. İkinci çeyrekteki düşük oran, sıkı para politikası ve kredi sınırlamalarının iç talebi kademeli olarak soğutmayı başardığını, ancak tüketimin hala büyümeye pozitif katkı vermeye devam ettiğini gösteriyor.

Devletin nihai tüketim harcamaları ise bu yıl ikinci çeyrekte yüzde 1,8 daraldı. Geçen yıl çeyrekler bazında sınırlı büyümeler kaydettikten sonra, bu yıl ilk çeyrekte de yüzde 0,8’le yatay seyir izleyen söz konusu harcamalarda ikinci çeyrekteki daralma, kamuda tasarruf tedbirleri ve bütçe disiplininin büyümeyi sınırlayıcı etkisine işaret ediyor. Ekonominin gelecekteki üretim kapasitesini gösteren yatırımlar (sabit sermaye oluşumu), bu yıl ikinci çeyrekte yüzde 0,6 ile sınırlı artış gösterdi. Bu alanda 2025’in 3’üncü çeyreğinde yüzde 12 ve son çeyreğinde yüzde 5,8 olan büyüme bu yıl ilk çeyrekte yerini yüzde 3,1’le gerilemeye bırakmıştı. Yüksek borçlanma maliyetleri ve geleceğe yönelik talep belirsizliği iş dünyasının yeni yatırım iştahını baskıladı. Mal ve hizmet ihracatı bu yıl ikinci çeyrekte yıllık yüzde 3,4 azaldı. İhracat son dört çeyreklik dönemde sürekli negatif bölgede kalarak küresel jeopolitik riskler ve ana ihracat pazarlarındaki yavaşlamanın baskısını derin bir şekilde hissetti. Ancak mal ve hizmet ithalatı da ikinci çeyrekte yüzde 6,4’le sert bir daralma yaşadı. İthalatın ihracata göre daha sert gerilemesi, dış ticaret açığının azalmasını sağlayarak genel GSYH büyümesine pozitif katkı verdi.

Emeğin payında düşüş

Bu yıl ikinci çeyrekte geçen yılın eş dönemine göre işgücü ödemeleri yüzde 36,7, net işletme artığı/ karma gelir ise yüzde 38,7 arttı. Emek kesiminin milli gelirden aldığı payı gösteren işgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içinde geçen yılın ikinci çeyreğinde yüzde 38,3 olan payı, bu yıl aynı dönemde yüzde 38,1’e geriledi. Sermaye kesiminin milli gelirden aldığı payı gösteren net işletme artığı/karma gelirin payı ise yüzde 41,3’ten yüzde 41,6’ya çıktı.

2025 revizyonu: Kişi başı GSYH 18.103 dolar

TÜİK, 2025 GSYH verilerini güncelledi. Daha önce 18.040 dolar olarak açıklanan kişi başı milli gelir, bağımsız yıllık GSYH verileriyle birlikte, vergi beyannameleri, detaylı sektörel bilançolar ve benzerinde geçmişe dönük kesinleşmiş kayıtlar sisteme dahil edilerek yapılan revizyonla 18 bin 103 dolar (714 bin 682 TL) olarak resmi kayıtlara geçti. Daha önce yüzde 3,6 olarak açıklanan 2025 yılı GSYH büyüme oranı da yüzde 3,7’ye revize edildi. Üretim yöntemiyle GSYH, 2025’te cari fiyatlarla önceki yıla göre yüzde 41,6 artarak 63 trilyon 240,5 milyar TL oldu. 2025’te GSYH’de en yüksek payı yüzde 15,6 ile imalat sanayi aldı. Bunu yüzde 12,9’la toptan ve perakende ticaret ve yüzde 9,2 ile gayrimenkul faaliyetleri izledi.

Yerleşik hane halkı nihai tüketim harcamaları 2025’te zincirlenmiş hacim endeksine göre yüzde 4,2 arttı. Bu harcamaların cari değerler GSYH’deki payı yüzde 54,4 oldu. 2025’te devletin nihai tüketim harcamalarının GSYH içindeki payı yüzde 13,9, gayrisafi sabit sermaye oluşumunun payı yüzde 30,7 olarak gerçekleşti. Devletin nihai tüketimi yüzde 1, gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 7,3 arttı. Mal ve hizmet ihracatı yüzde 0,6 azaldı, ithalatı ise yüzde 4,6 arttı.

Gelir yöntemiyle GSYH hesaplamalarına göre 2025 yılında işgücü ödemeleri yüzde 40, brüt işletme artığı/karma gelir yüzde 41,3 artış kaydetti. İşgücü ödemelerinin cari gayrisafi katma değer içindeki payı yüzde 36,6, net işletme artığı/karma gelirin payı ise yüzde 44,3 oldu.