Göbeklitepe’nin 12 bin yıllık tarihi Londra’ya taşındı

Göbeklitepe’nin 12 bin yıllık tarihi, ışık ve ses teknolojilerini bir araya getirerek ziyaretçiyi zamanda bir yolculuğa çıkaran “Time Walk” (Zaman Yürüyüşü) adlı sergiyle Londra’ya taşındı. DEM Müzecilik tarafından iki yıllık bir çalışmanın ürünü olarak ortaya çıkan ve 250 kişinin çalıştığı sergi, tarihin en eski medeniyetlerini, görsel ve işitsel bir şölenle ve deneyim müzeciliğiyle anlatıyor.

Bundan 12 bin yıl önce Gö­beklitepe’den başlayan, Babil, antik Mısır, Maya ve Rapa Nui ile devam eden, toplam 21 farklı medeniyeti kapsayan ih­tişamlı bir sergi: DEM Müzecilik tarafından Londra’daki Royal Vi­ctoria Rıhtımı’nda yer alan Im­merse LDN’de (Excel Waterfront) açılışı yapılan “Time Walk”, yani “Zaman Yürüyüşü” adlı sergiden bahsediyorum.

Sergi, ışık ve ses titreşim sis­temleri, projeksiyon, görsel efekt­ler vb. birçok farklı teknolojinin bir arada kullanıldığı “deneyim müzeciliği”nin önde gelen örnek­lerinden biri. Aralarında Göbek­litepe'nin mevcut kazı Başkanı ve İstanbul Üniversitesi Tarih Önce­si Arkeolojisi Ana Bilim Dalı Baş­kanı Prof. Dr. Necmi Karul’un da bulunduğu arkeologlar ve dün­ya çapında kendi alanlarında uz­man tarihçilerin danışmanlığın­da, kreatif direktörler, profesyonel senaristler, 2D ve 3D sanatçılar, mimarlar ve teknoloji uzmanla­rından oluşan 250 kişilik çok di­siplinli bir ekip tarafından oluş­turuldu.

Deneyim, insanlığın başlangıcı kabul edilen Göbeklitepe ile başlı­yor. İlk salonda 21 medeniyet hak­kında kısa bilgiler verilirken, diğer salonlarda geleneksel müze anla­yışından farklı olarak, ses ve ışık teknolojileriyle ziyaretçilere de­rinlemesine bir deneyim sunula­rak, tarihi, birçok duyuya seslenen etkileyici bir şekilde aktarmak he­defleniyor.

Tarımdan önce ritüel vardı

Ziyaretçiler Timewalk Exhibi­tion içinde adeta tarihin bir parça­sı haline gelerek bugünün ötesine geçiyor ve insanlığın ortak hikâye­sine adım atıyor. Etraflarında me­deniyetler yükseliyor: Ayakları­nızın altından akan nehirler, gece ışıldayan tapınaklar, göğe yükse­len anıtlar, gökyüzünde parlayan yıldızlarla dört bir yanınızda gör­sel ve işitsel bir şov akarken, ku­laklarınızda Selçuk Yöntem’in da­vudi sesi ve muhteşem tonlama­sı yankılanıyor. Göbeklitepe’nin insanlık tarihini baştan sona de­ğiştiren arkeolojik buluntula­rı, Yöntem’in sesinden dinlediği­miz güçlü metinde tek bir cümlede özetleniyor: “Tarımdan önce ritü­el vardı.”

Gün batımında Nil Nehri’nde yol almaktan Babil’in antik şehir kapılarından geçmeye kadar Ti­mewalk Exhibition, medeniyetle­rin nasıl kurulduğunu, neye inan­dıklarını ve nasıl bir aidiyet ge­liştirdiğini gözler önüne seriyor; aynı zamanda bu fikirlerin bugün yaşadığımız dünyayı nasıl şekil­lendirdiğini gösteriyor.

Nefes kesici görsel efektler, güç­lü ses tasarımı ve çok duyulu anla­tımla sergi, mekân ve zaman un­surlarını bir araya getirerek tarihi yaşayan bir gösteriye dönüştürü­yor. Arkeolojik araştırmalara da­yanan ve innovatif görsel ve işit­sel teknolojilerle günümüze taşı­nan bu deneyim; merak, hayranlık uyandırarak tarihsel perspektif­le modern müzecilik anlayışına farklı bir boyut katan çok duyulu bir yolculuk sunuyor. 25 dilde ses­li rehber ve çocuklara özel anlatım seçeneği de uluslararası ziyaretçi­ler için deneyimi daha erişilebilir ve kapsayıcı hale getiriyor.

Antik medeniyetlerin duygu­sal derinliğini ve insanlığın ortak hikayesini yeniden hissettirmek üzere tasarlanan Timewalk Exhi­bition, ziyaretçilere bu olağanüstü toplumlarda yaşamayı deneyimle­me fırsatı veriyor. İleri görsel-işit­sel teknolojiler ve çok duyulu dene­yim tasarımı sayesinde ziyaretçi­ler, tarihi yalnızca gözlemlemekle kalmıyor, kendilerini binlerce yıl öncesinin içinde hissediyor.

Londra’da bir ilk

12 bin yıllık insanlık tarihini farklı uygarlıkları bir araya getire­rek tek bir deneyimde anlatan Ti­mewalk Exhibition, bu niteliğiy­le Londra'da bir ilk olma özelliği taşıyor.

DEM Müzecilik Yönetim Ku­rulu Başkanı Mehmet Uğur Esin, “Tarih ve sanatı muazzam bir bo­yuta taşıyan bu deneyim ile DEM Müzecilik, evrensel bir kültür el­çiliği misyonunu da gerçekleştir­miş oluyor” diyor. Esin, “Göbekli­tepe’yi yurtdışına taşımamız, 12 bin yıllık bu tarihi mirası Lond­ra’da anlatmamız bizim açımız­dan bir nevi kültür ihracı” diye ek­liyor.

Türkiye turizmine katkı

DEM Müzecilik CEO’su Eda Bil­diricioğlu ise sergiyi "tarihsel, de­neyimsel müzecilik" olarak tanım­ladıklarını belirterek, odak nok­talarının, “eserler ve teknolojik anlatımlarla zenginleştirilmiş ta­rih anlatıcılığı” olduğunu söylüyor.

Bildiricioğlu, “Ziyaretçilerin müzeden ayrılırken yoğun bir duygu hissetmelerini hedefliyo­ruz. Ayasofya Deneyim Müzesi ör­neğinde olduğu gibi, hikaye anlatı­mı, müzikler, ses tonları ve sanatçı seçimlerini bu duyguyu yaratmak için kullanıyoruz” diyor.

Londra’da açılan Göbeklitepe gibi müzeler aracılığıyla Türki­ye'nin zengin coğrafi ve tarihi de­ğerlerinin dünyaya tanıtıldığına dikkat çeken Bildiricioğlu, “Gele­cekte Truva gibi diğer önemli ta­rihi mirasların da dünya çapında tanıtılmasını hedefliyoruz” diye konuşuyor.

“2027’de Roma’da Colosseum’u yapacağız”

DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin, 2011'de Kabatepe'nin tüm tasarımını ve uygulamasını üstlenerek müzeciliğe giriş yaptıklarını anlatıyor. Esin, ”Time Walk" sergisinin, medeniyetleri anlatan küresel bir marka olmayı hedeflediğini belirtiyor. Esin, Londra’daki Göbeklitepe sergisinin ardından dünyanın farklı yerlerinde deneyim müzeciliği projelerine devam edeceklerini ifade ederek, “2027’de Roma’da Colosseum’u yapacağız. Bunun için İtalya Kültür Bakanlığı ile görüşmelerimiz sürüyor. Ayrıca ABD’de Las Vegas ve Japonya gibi uluslararası projelerde de ‘Time Walk’ markasını kullanacağız” diyor.

Türkiye’de deneyim müzeciliğinin dünya çapında ilk örnekleri olan Ayasofya Tarih ve Deneyim Müzesi ile Efes Deneyim Müzeleri’nin yaratıcısı olduklarını belirten Esin, “Yeni projemiz olan Timewalk Exhibition ile yurtdışına kültür ihracına başladık. DEM Müzecilik tarafından hazırlanan büyük ölçekli sürükleyici sergi, antik medeniyetleri görkemleri, atmosferleri ve insan hikâyeleriyle yeniden canlandırarak adeta hayat bulmalarını sağlıyor. Beş farklı deneyimi tek bir anlatıda buluşturan sergimizle, ziyaretçileri görsel-işitsel anlatımın etkileyici gücüyle, insanlık tarihini keşfetmeye davet ediyoruz” diye konuşuyor. Esin, projenin şu andaki maliyet bütçesinin ise 22 milyon sterline (yaklaşık 1 milyar 400 milyon TL) ulaştığını belirtiyor.

 Göbeklitepe’den başlayıp kadim uygarlıklara uzanıyor

Geleneksel bir sergi yerine sürükleyici bir deneyim olarak tasarlanan Timewalk Exhibition, insanlığın yalnızca hayatta kalmanın ötesine geçerek kolektif bilinç oluşturmaya başladığı anı temsil eden Göbeklitepe ile başlıyor. Dünyanın ilk toplu buluşma alanı olarak kabul edilen Göbeklitepe’den hareketle uygarlığın bilinen en erken dönemlerini izleyerek yüzyıllar boyunca insan yaşamının izlerini sürüyor. Ziyaretçiler, düzenin, şehirleşmenin ve bilgi sistemlerinin ortaya çıktığı Babil’e; ölümsüzlük ve kozmik dengenin peşindeki Antik Mısır’a; matematik, astronomi ve döngüsel zaman anlayışıyla evreni kavrayan Maya uygarlığına; Moai heykellerinin ataları, ruhsal önem taşıyan Rapa Nui’ye doğru ilerliyor.