NATO Zirvesi’ndeki en önemli beş başlık

Ankara, NATO tarihinin en önemli zirvelerin­den birine ev sahipliği yapıyor. Avrupa-Atlan­tik güvenlik mimarisi bir süredir ciddi sınamalarla karşı karşıya. NATO’nun en güçlü ülkesi ABD’nin bir diğer NATO üyesi olan Danimarka’nın toprak­larına göz koyduğu (Grönland) ve bunu açık açık söylediği yıllardan geçiyoruz. Peki Ankara’da dü­zenlenen NATO Zirvesi’nin en önemli başlıkları neler olacak? Gelin bir göz atalım:

1 Türkiye’nin ev sahibi ülke olarak önemi

Türkiye’nin 22 yıl sonra NATO Zirvesi’ne ev sa­hipliği yapıyor olması kuşkusuz hem Türkiye'nin dış politikası hem de ittifak içindeki konumu açı­sından çok katmanlı bir öneme sahip.

Birincisi, Ankara, 70 trilyon dolarlık bir ekono­mik büyüklüğü ve 32 ülkeyi temsil eden ittifakın liderleri ağırlayarak küresel politikanın merkezi haline geliyor. Bu ev sahipliği, özellikle Rusya- Uk­rayna Savaşı, Ortadoğu’da derinleşen istikrarsızlık, İran Savaşı, İsrail’in Lübnan’ın güneyindeki saldı­rılarının devam ettiği bir dönemde, Türkiye’nin bölgesel bir güç ve küresel bir aktör olarak diplo­matik ağırlığını doğrudan görünür kılıyor.

İkincisi zirve kapsamında düzenlenen NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu (NSDIF26), Tür­kiye için en somut kazanım alanlarından biri olarak öne çıkıyor. İttifak genelinde faaliyet gösteren yak­laşık 3 bin Türk savunma firmasının varlığı küresel bir vitrine çıkıyor. NATO müttefiklerinin savunma harcamalarını artırdığı bir dönemde, Türkiye tran­satlantik savunma sanayii işbirliklerinde artık sa­dece "tüketici/alıcı" değil, "üretici ve ana tedarikçi" olma kapasitesini en üst düzeyde ispat ediyor.

2 Trump’ın “pamuk eller cebe” çağrısı

ABD Başkanı Donald Trump, geçmiş yıllarda NATO ülkelerine savunma savunma bütçelerini, gayrisafi yurt içi hasılalarının (GSYİH) yüzde 5’ine yükseltmeleri çağrısında bulunmuştu. Trump yö­netiminin yoğun baskıları sonucunda müttefikler, savunma bütçelerini 2035 yılına kadar yüzde 5’e çıkarma taahhüdünü kabul etmişlerdi.

Bu yeni hedef, Ankara'da düzenlenen zirve­nin en önemli başlıklarından biri haline gelecek. ABD’nin NATO Daimi Temsilcisi Matt Whitaker ve Amerikalı yetkililer, zirve öncesinde yaptıkları açıklamalarda Başkan Trump’ın tüm müttefikler­den bu yüzde 5'lik baraja ulaşmak için derhal hız­landırılmış ve inandırıcı planlar sunmasını bekle­diğini net bir şekilde vurguladı.

Dolayısıyla Avrupalı liderler ve Kanada, geçen yıl Lahey’de düzenlenen NATO Zirvesi’nde verdik­leri, 2035 yılına kadar gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 5’ini savunma ayırma taahhüdünü yerine ge­tirdiklerini Trump’a göstermeyi hedefleyecekler.

3 NATO 3.0 dönemi

NATO 3.0, ittifakın Soğuk Savaş'ın bitişin­den bu yana geçirdiği en büyük yapısal ve stratejik dönüşümü ifade eden doktrine verilen yeni isim. Soğuk Savaş'tan kalan "Amerika parayı öder ve ko­rur, Avrupa refah içinde yaşar" formülünün tama­men bittiği, yük ve sorumlulukların yeniden payla­şıldığı yeni döneme işaret ediyor. Kavramı daha iyi anlamak için NATO'nun tarihsel evrimine kısaca göz atalım:

* NATO 1.0 (Soğuk Savaş Dönemi): Odak noktası tamamen Sovyetler Birliği'ni çevrelemekti.

* NATO 2.0 (Soğuk Savaş Sonrası - 11 Eylül): İttifak sınırlarının dışındaki krizlere müdahale (Afganistan, Balkanlar) ve küresel terörizmle mü­cadele dönemiydi.

* NATO 3.0 (Günümüz / Ankara Zirvesi Döne­mi): ABD'nin askeri ağırlığını Pasifik'e (Çin'i çev­relemeye) kaydırdığı, Avrupa'nın kendi konvansi­yonel savunmasında ana sorumlu haline geldiği ye­niden dengeleme dönemi.

4 Ukrayna’ya 70 milyar euro

Ankara Zirvesi’nde, NATO üyelerinin Uk­rayna’ya verdikleri desteği yeniden teyit etmeleri ve ilave yardım taahhüdünde bulunmaları bekleni­yor. Liderlerin, “Müttefikler, 2026 yılı için Ukray­na’ya 70 milyar euroluk askeri teçhizat, yardım ve eğitim taahhüdünde bulunuyor ve 2027 yılında da en azından eşdeğer seviyeleri sürdürme konusun­daki egemenlik taahhütlerini teyit ediyorlar” şek­linde bir açıklama yapmaları bekleniyor.

Finansmanın bir kısmı, mevcut ikili taahhüt­lerden ve 2026-2027 yılları için Ukrayna’nın sa­vunma yatırımları ve alımlarına 60 milyar avro sağlayan bir AB kredisi mekanizmasından karşı­lanacak. ABD’nin finansmana katkıda bulunma­sı beklenmiyor.

5 Rusya tehdidi vurgusu

Reuters haber ajansı tarafından görülen ve zirvede liderlerin nihai onayı beklenen sonuç bil­dirgesine göre, Rusya’nın “Avrupa-Atlantik güven­liği ve istikrarı”na “uzun vadeli bir tehdit” oluştur­duğu belirtiliyor.

Metinde ayrıca, “Müttefikler, İran’ın asla nük­leer silaha sahip olmaması gerektiğini yineliyor ve İran’ı Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer özgürlüğü­ne tam olarak saygı göstermeye çağırıyor” deniyor.