“Mecbur muyuz,” gübreye?

Cüneyt Özdemir ve Dilber ay ara­sında geçen “Mecbur muyum” şarkısına yö­nelik diyaloğu bilme­yen yoktur. Düne ka­dar ne gerek var diyen dünya bugün “Tan­rım bana gübre bul” duasına çıkıyor. Güb­renin ne kadar haya­ti olduğunu anlamak için Hürmüz’ün kapanması gerekiyordu. Son günlerin en kritik sorusu rahmetli Dilber Ay’dan geliyor “güb­reye mecbur muyuz?”

Açlığı bitiren gübre

1928’de Milletler Cemi­yeti, dünya nüfusunun yüz­de 60’dan fazlasının sürek­li açlık çektiğini ifade eder­ken şu anda her 10 kişiden biri gıdaya erişemiyor. Kü­resel tahıl üretimi 1928’den beri beş kat arttı, 4 milyar­dan fazla insan açlıktan kur­tuldu.

Varlığı da yokluğu da dert

Bugün yediğimiz her iki lokmadan biri, doğrudan ya da dolaylı olarak fosil yakıt­lara bağımlı sentetik gübre­lere gebe. 20.yüzyılın başın­da Fritz Haber ve Carl Bosch atmosferdeki azotu bitkinin kullanabileceği forma çevir­diğinde, sadece bir kimya­sal süreç keşfetmediler. İn­sanlığın kaderini değiştirdi­ler. Her devrim gibi bunun da bir bedeli vardı. Sentetik ürünler fosil yakıtlara ba­ğımlı, yüksek karbon emis­yonlu, doğru uygulanmadı­ğında çevreye zarar veriyor. Yılda 2,6 gigaton CO2 eşde­ğeri emisyona neden oluyor.

Açlık boğazı Hürmüz

Dünyadaki gübrenin yüz­de 25’i Hürmüz’den geçiyor. Kapandığında mesele tarım değil, doğrudan açlık. BM’ye göre gübre fiyatlarındaki yüzde 20 artış fazladan 45 milyon insanı açlık riskiy­le baş başa bırakıyor. Güb­resizlik sadece hasadı değil, nesilleri vuruyor.

Dünyanın en büyük güb­resiz tarım deneyi başarısız oldu

Dünyada yapılan en bü­yük gübresiz tarım deneyi Sri Lanka’da gerçekleştiril­di. Kimyasal ürünler yasak­landı, gübre ithalatı yapıl­madığı için 400 milyon do­lar tasarruf edildi. Üretim yüzde 30 düştüğü için 450 milyon dolarlık pirinç itha­latı yapıldı, ekonomi mil­yarlarca dolar zarar gördü. Çayda gübre kullanımının yasaklanması nedeniyle dü­şen verim yüzünden hükü­met çiftçilere tazminat öde­mek zorunda kaldı, sonunda yasaklar geri çekildi. ABD Tarım Bakanlığı’nın bir ça­lışmasına göre organik ta­rımın verimi ürüne göre de­ğişmekle beraber yüzde 40 daha düşük.

7 milyar dolarlık gübre tuvalete gidiyor

Bir tarafta Hürmüz’e ta­kılan milyonlarca ton gübre diğer tarafta her gün evle­rimizden kanalizasyona gi­den milyarlarca dolarlık al­tın değerinde gübre rezervi. Nature’da yayımlanan yeni bir çalışmaya göre, “insan ve hayvan atıkları, ABD ta­rımının azot ihtiyacının ta­mamını, fosfor ihtiyacının yarısını karşılayabilecek potansiyele sahip.” Bir yan­da gübre arıyor, diğer yanda evimizdeki gübreyi sifonla gönderiyoruz

Afrika’da organik tarım tartışması, iyi niyet, zayıf sonuçlar

Aktivistler, STK’lar ha­sadı azalttığı ve açlığı ar­tırdığı yönündeki bilimsel kanıtlara rağmen Afrika’da organik tarıma geçilmesi gerektiği üzerine lobi yapı­yor. Pahalı karbon azaltım önerilerinin, saha­daki verilerle uyum­suz olduğu ve gıda güvenliğini riske at­tığı yönünde ciddi eleştiriler var. Bu ar­tık çevre tartışması değil, hayatta kalma meselesi.

250 milyar dolar­lık gübre pazarı kimi besliyor Araştırma­lara göre gübre kullanımın­da yüzde 20 azalma verim­de yüzde 30’a varan kayba neden oluyor. Hürmüz kri­zi her geçen gün büyürken başka bir gübre mümkün mü sorusu akıllara geliyor. Biyolojik çözümler toprağı iyileştirme üzerine kurgulu oldukları için toprağı ve ve­rimi iyileştirmek yıllar alı­yor. Bu sırada düşen verim hem çiftçi gelirleri açısından hem de artan gıda fiyatları açısından sübvanse edilme gerekliliğini ortaya koyuyor.

Yenileyici tarım verimli değil

Son yıllarda artan popü­laritesine rağmen rejenera­tif tarımın faydalarına da­ir bilimsel kanıtlar hala çok yetersiz. Melbourne Üni­versitesi Profesörlerinden Richard Eckard’a göre “yeni­leyici tarım tarıma ait değil felsefe bölümüyle ilgili.” Re­jeneratif tarım yöntemleri, Brezilya gibi ülkelerde yay­gın olsa da henüz kimyasal ürünlerin alternatifi olmak­tan çok uzak, ölçeklenebi­lirlikleri tartışmalı. Avrupa Birliği ülkelerinden bazıları, Florida Eyaleti, Yeni Zelan­da ve Kanada kısıtlamaları geri çekti.

Gübreye mecburuz, ama bu kadarına değil

Velhasıl, Dilber Ay’ın so­rusunun cevabı, uzun ve çet­refilli. Gübre meselesi, artık medeniyet meselesi. Tarım­sal üretimde öngörülebilir arz talep dengesi için gübre­ye mecburuz ama bu kadarı­na değil. Sorun gübrede de­ğil, nasıl kullandığımızda. Çözüm azaltmak, akıllandır­mak ve dönüştürmek.