Dünyadaki otlakların yarısı yok olacak, hayvancılığın krizi ahırda değil merada başlıyor

Meralar, tüm dünyada 1,5 milyardan fazla hayvana açık büfe yemek sunuyor. Potsdam İklim Etki Araştırma Enstitüsü’nün araştırması­na göre, “iklim bozulması nedeniyle yüzyılın so­nuna kadar mera alanları yüzde 36 ile 50 arasın­da yok olabilir, küresel gıda sistemleri çökebilir.” Dünya gıda sisteminin görünmeyen altyapısı me­ralar çökerse gıda değer zinciri bozulur.

Otlak azalmasından etkilenen nüfusun yüz­de 81’i düşük gelirli, ciddi açlık sorunu yaşayan, cinsiyet eşitsizliği olan, çatışmaların yoğun ya­şandığı ülkeler. Etiyopya, Kalaharı Havzası ve Kongo Havzasındaki otlaklar güneye doğru ka­yarken kıyı otlak alanlarının genişleyecek yeri olmadığından tamamen yok olacak. Söz konusu çiftçilerin diğer otlak alanlara gitme hevesi ye­ni çatışma ve sorunlar demek.

Türkiye’nin meraları da yok oluyor

Dünyada bunlar olurken Türkiye’nin merala­rında durum farklı değil. TÜİK’e göre 1940’larda 44 milyon hektar olan mera alanı giderek azalı­yor, işlev kaybı yaşıyor. FAO’ya göre Türkiye’de­ki meraların yüzde 64’ü farklı derecelerde bo­zulmalara maruz. Sadece kayıplar değil Türkiye meralarının sadece yüzde 12,4’ü yeterli ve kali­teli yem üretebiliyor.

Türkiye meralarının yüzde 88’i kaliteli yem üretemiyor

Hayvan sayısındaki artış, değişen iklim ko­şulları, verimsiz arazilerin sürülmesi ve toprak erozyonu gibi nedenlerden ötürü meralardaki kaba yem üretimi azalmaya devam ediyor. TÜİK 2020 rakamlarına göre kaba yem üretimi 19,96 milyon tona düştü. Türk meralarının verimsizli­ği sadece hayvancılığı değil tarımsal faaliyetleri ve hatta sağlık harcamalarını da olumsuz etkili­yor. 1940’lı yıllarda hayvan başına 4,3 hektar me­ra alanı bugün 1,1 hektara gerilemiş durumda. Ka­lanı karın tokluğuna otlama.

Mera koruma bütçesi yeterli değil

Tarım Orman Bakanlığı verilerine göre 2022 yılına kadar 1916 proje kapsamında 1,4 milyon hektarlık alanda mera ıslahı yapılsa da bozulma devam diyor. Sayıştay’ın 2024 yılı denetimleri­ne göre 2023 yılında 77 belediye 18,2 milyon TL, 2024 yılında 66 belediyenin topladığı 20,8 mil­yon TL mera geliri mera ıslahı için kullanılmadı.

Dünyanın yıllık 360 milyon ton et üretimi son 60 yılda 5 kat büyüdü

Tarım arazilerinin yüzde 70’i hayvancılık için kullanılsa da proteinin yüzde 37’si hayvansal kay­naklı. Dünyadaki etin yüzde 10’u mera sistemle­rinden gelse de sera gazı emisyonlarının yüzde 14,5’i hayvancılık kaynaklı. Meralar toprak kar­bonunun yüzde 30’unu tutuyor.

Meralar sadece hayvancılığı değil, Türkiye’nin gıda enflasyonunu etkiliyor

GSYİH’nın yüzde 2’sini üreten bir sektörün te­mel girdisi olan meraların ürettiği kaba yem so­rununun makroekonomik etkileri sadece tarım­la sınırlı değil. Mera alanlarının yüzde 32,2’sinin iklim değişikliğinden en çok etkilenen Orta Ana­dolu bölgesinde olması meraların kırılganlığını yükseltiyor. 2025 yılı hayvan ve et ithalatının fa­turası 1 milyar 191 milyon dolar.

Meralar iyileşmeden yemde dışa bağımlılık bitmez

Sadece hayvan değil yem ihtiyacında da yüz­de 50 dışa bağımlılık devam ediyor. Yıllık orta­lama 4 milyar dolardan fazla yem hammaddesi ve katkı ithal ediliyor. Yeme bağımlı hayvancılı­ğın sürdürülebilir olmadığı aşikâr. Bu anlamda meraların ıslahı ulusal gıda güvenliğinin önem­li bir parçası. Dergi Park’taki bir makaleye göre, Türkiye’de et ithalatının tüketici fiyat endeksi­ne etkisi yüzde 2 ile 6 düzeyinde, mera kaybının enflasyona etkisi sinsi bir çarpan.

Çözüm doğa temelli

Nature’de yayınlanan bir araştırmaya göre, çiftçilerin mera bozulmalarıyla ilgili farkında­lıkları düşük, çözüme katkı sunamıyorlar. Uz­manlara göre fosil yakıtlar azaltılırsa otlakların yüzde 16’sı kurtarılabilir. Çözüm zor olsa da im­kânsız değil. Mera gelirleri ıslah fonu kurularak etkili rehabilitasyonlar yapmak. Meraları kar­bon kredisi kapsamına almak. Rejeneratif ot­latma politikalarıyla toprağın, ekosistemin re­habilitasyonu ve biyoçeşitliliğin artırılması he­defli bütünsel bir yaklaşım sergilemek.

Velhasıl, meralar sadece hayvanların akşam yemeği değil, homosapiensin protein ve huzur güvenliğinin temeli, lezzet kaynağı. Bozulan meralar, gıda güvencesinde onarılamaz delik­ler oluşturuyor. Gıda enflasyonunu yükseltiyor, ekosistemleri bozuyor, kırsal ekonomileri za­yıflatıyor, göçü tetikliyor.