Trump bir daha başkan olur mu?
Birçok kanalda hararetli bir şekilde Trump’ın 2028 senesinde tekrar başkan olma ihtimalinden bahsediliyor. Şaka değil, baya baya bunu dillendirenler var. Açık ve net söyleyeyim ne olursa olsun bu mümkün değil. Hikayesini anlatmam gerek sanırım. Başkanlık sistemi Amerika’da ilk oturduğunda başkanlık makamına dair çok eksikler vardı. Başkanın görev ve yetkileri, nasıl seçileceği hiç net değildi. Hatta ilk seçimlerde halkın başkanlık seçimine dahli yoktu. Bugünkü electoral sistemin temeli de o günlere dayanır. Başkanın görev ve yetkilerine dair birçok tartışma yaşanırken görev süresi bunlardan biri değildi. Meşhur “federalist papers”larda da bu konu çok değer görmedi. Nitekim ilk Başkan George Washington 4 seneliğine seçildi ardından bir 4 senelik dönem için yine seçildi. İki 4 sene yaptıktan sonra Washington bir daha aday olmayacağını söyledi. Çok ısrar edilmesine rağmen de aday olmadı. Nitekim böyle bir hakkı vardı, çünkü dönem limiti yoktu. Fakat tüm ısrarlara rağmen bıraktı. Ardından başkan olan John Adams 4 senelik başkanlığından sonra Jefferson’a kaybedince aday olmadı, hem de hiçbir zaman. 3. Başkan Thomas Jefferson 2 dönem başkanlık yaptı ve hiçbir zorunluluğu yokken bir daha aday olmadı. Olabilirdi ama Washington öyle yaptı dedi ve aday olmadı. Yerine seçilen James Madison 4 artı 4 toplam 8 sene başkanlık yaptı ve bir daha aday olmadı. Ardından başkan olan James Monroe de iki dönem yaptı isterse seçilebilirdi ama Washington öyle yaptı dedi ve bir daha aday olmadı. 2. Başkan John Adamsın oğlu John Quincy Adams 4 sene başkanlık yaptı ve seçimi Andrew Jackson’a kaybetti. Andrew Jackson’da böyle yaptı ve 8 senelik iki dönemin sonunda bir daha aday olmadı. Çünkü Washington öyle yapmıştı.
FDR, 4 kez başkan adayı oldu
Bu gelenek ve yazılı olmayan kural büyük depresyon sonrası büyük umutlarla başkan seçilen Franklin D. Roosevelt’e kadar devam etti. FDR ilk önce büyük oy farkıyla 1932 senesinde seçildi. Ardından 1936 senesinde daha büyük bir oy farkıyla yeniden seçildi. FDR ikinci dünya savaşını bahane ederek Amerikan tarihinde ilk defa 3. kez aday olan başkan oldu ve 1940 seçimlerini Rakibi Wendell Willkie’ye karşı kazandı. Bu bir ilkti ama her şeye rağmen aldığı oy yine çok büyük fark yarattı. FDR bununla da kalmadı ve son olarak 1944 seçimlerinde 4. kez aday oldu ve Thomas Dewey’e karşı 432’ye 99 gibi büyük oy farkıyla kazandı. Bu bir ilkti. Ancak FDR 4. döneminde öldü. Ölmesiyle beraber Amerikan kongresi Amerika’nın anayasasının 22. Maddesini geçirdi ve anayasa değişikliğinin onanması için eyalet meclislerine yolladı. 48 eyaletin (Alaska ve Hawaii henüz yok) 36’sının oyuyla ancak 1951 senesinde bu dönem limiti kanunlaştı ve anayasaya eklendi.
Burada ilginç mesele çok. İlki Roosevelt gibi çok sevilen başarılı ve halk tarafından çok takdir toplayan bir başkanın ardından bile bu kararın alınmış olması. FDR’a bunu yapan halk, Trump için sistemi geri almaz emin olun. İkinci dikkat edilmesi gereken ve bence bizi yanıltan en büyük olay ise ABD kongresinin her iki kanadından da 3/2 ile bir anayasa değişikliğinin geçirildikten sonra bu değişiklik bütün eyaletlerin meclislerine gidiyor. O gün 48 bugün ise 50 eyaletin 5/3’ünün kongrelerinin tam onayıyla ancak bu hadise hayata geçebilir. Herkesin mutabık olduğu FDR sonrasında bile 12 eyalet fire verdi. Süreç ise dört yıl sürdü. Yani özetle böyle bir değişiklik talebi hele kasım sonrası kongreden geçemez. Hadi geçti eyaletlerin 5/3’ünden asla geçemez, hadi geçti ki imkansız zaman yetişmez. Gerçi her şey yolunda gitse grandfather clause kullanılır ama mümkün değil.
Dolayısıyla bu konuyu ciddi ciddi konuşan dostlara tek tavsiyem bu mevzuyu fazla konuşmaya değmez çünkü asla olmayacak. Trump 2028 sonrası yok. Başkan yardımcısı olup öyle olur derseniz oda olmaz. Çünkü anayasa maddesi açık ve mütalaalar var. Başkan için geçerli her kural, başkan yardımcısı içinde geçerli.
