Yapay zekâ da gerçek değer: Hız, güven ve token

TÜSİAD’ın 30 Eylül’de MEXT Teknolo­ji Merkezi’nde düzenlediği “YZ (YZ) Odağında Dijital Dönüşüm: Teknoloji Li­derleri ile Deneyim Paylaşımı” toplantısı­na katıldım. Önemli notlar aldım, aşağıda paylaşıyorum.

Açılışı TÜSİAD Yönetim Kurulu Başkanı Ozan Diren yaptı. Panellerde Hayriye Kara­kuzu Karadeniz (Koç), Mehmet Fırat (Sabancı), Burak Aydın (Zorlu), Cenk Çivici (Trendyol), Aysel Bilay Kahya (QNB) ve Cihan Yıldız (Boy­ner) yer aldı. Diren, YZ’yı sektörleri ve iş ya­pış biçimlerini yatay kesen stratejik bir dö­nüşüm olarak çerçeveledi. Dijital altyapı, etik ve veri yönetişimiyle birlikte hız, güven ve to­ken dengesi gözetilerek entegrasyona ve gerçek değer üretimine odaklanılmasını vurguladı. Konuşmalardan altı başlık öne çıktı:

Birincisi: Yönetişim

YZ dönüşümü, dağınık pilotların topla­mı olarak yönetilemez. Hangi verinin nerede kullanılacağı, kimlerin hangi modele veya aja­na erişeceği, risklerin nasıl izleneceği ve başa­rının hangi ölçütlerle değerlendirileceği baştan tanımlanmalı. Veri egemenliği, fikri mülkiyet, etik kurallar, erişim izinleri gibi konular ay­nı mimarinin parçaları. Şirketler bu nedenle model ve altyapıda agnostik, yani farklı sağ­layıcılar arasında geçişe izin veren yapılar kur­maya çalışıyor. Verinin semantik, yani maki­nelerin ilişkileri anlayabileceği ortak bir kat­manda düzenlenmesi de önem kazanıyor.

İkincisi: Hız ve müşterinin adaptasyon ritmi

Bir örnekte müşteri şikâyetine YZ ile yakla­şık bir dakika içinde yanıt veriliyor. Müşteri bu kadar hızlı cevaba güvenmeyince süreç bi­linçli olarak yavaşlatılıyor. Teknoloji dakika­ları saniyelere indirse de insanın güveni aynı ritimde değişmeyebilir. Hız, müşteri deneyi­miyle birlikte tasarlanmalı. Verimlilik ka­zanımı güven kaybı yaratıyorsa sonuç ra­kamlarda iyi, müşteride kötü olabilir.

Üçüncüsü: Gerçek değer üretmek

En güçlü mesaj, deneme ve pilotlarla oyalanma evresinin kapanmasıydı. Bain’in araştırmasında şirketlerin %90’dan fazlası en az bir YZ kullanım alanını ölçeklediğini söy­lerken BCG 2025 araştırmasında şirketlerin yalnızca %5’i YZ’dan değer üretebildiğini be­lirtmişti. Ancak 2026 güncellemesinde bu oran yaklaşık %50. Tablo hızla değişiyor; “Kaç kişi YZ kullanıyor?” dan “Hangi problemi çöz­dük, süreç ne kadar hızlandı, maliyet ne kadar düştü, yatırım ne sonuç verdi?” ye geçiliyor.

Dördüncüsü: Token ekonomisi ve bütçesi

Token, üretken YZ modellerinin metni ve veriyi işlerken kullandığı temel birim. Toplantıda token bütçesi, tüketimi ve maliye­ti çok sık geçti. Token tüketimi, YZ çağının elektrik sayacı diyebiliriz. Artık şirketler li­sans bedelinin yanında işlem başına toplam YZ maliyetini de izleyecek. Token harcama­sını iş sonucuyla eşleştiremeyen şirket maliyeti yönetmekte zorlanacak.

Beşincisi: İnsan ve KOBİ’ler

Büyük şirketlerin veri, altyapı ve insan kaynağı avantajı var. Yine de başlangıçta sık tekrarlanan, sonucu ölçülebilen işleri seçmek en sağlıklı yol. Çalışanların YZ’nın gerçek bir sorunu çözebildiğini görmesi ve orta kademe yöneticilerin dönüşümü sahiplenmesi bu sü­reci hızlandırıyor. İnsan karar ve denetim zin­cirinin içinde kalmalı. Aynı ölçüde KOBİ’le­rin entegrasyonu da önemli.

Özetle; şirket içinde insan adaptasyonu, şirket dışında KOBİ’lerin dönüşümü; ve­rimlilik ve ekosistem başarısının iki kritik hattı. Eğitim yatırımı her ikisinde de tekno­loji kadar belirleyici.

Altıncısı: Güvenlik ve ajanlar

Ajanlar, dijital iş gücü ve AI-native (işleyişi baş­tan YZ etrafında tasarlanan) organizasyonlar yay­gınlaştıkça siber güvenlik, erişim yetkileri, sha­dow AI (kurum kontrolü dışında kullanılan gölge YZ) ve veri egemenliği büyüyor. Ajanlar müşteri veya şirket adına satın alma yetkisi kazandığında agentic commerce (ajan tabanlı ticaret) peraken­denin iş modelini de değiştiriyor. Sonraki dalga fi­ziksel YZ ve sensör ekonomisi olacak.

Sonuç: Şirketlerin performansını, satın aldıkları zekâyı gerçek probleme bağla­ma, maliyetini ölçme, insanı sürecin için­de tutma ve güvenli biçimde değere dönüş­türme becerileri belirleyecek.