Yapay zekâ kuşağı
Cüneyt DİRİCAN
cuneyt.dirican@dunya.comAkademik olarak yazının başlığında yer alan bir kuşak tanımlaması henüz yok. ChatGPT sonrası doğanlar için AI-Native Generation (Yapay Zekâ Yerlileri), 2010 sonrası doğanların sesli asistanlar ve algoritmalar ile büyümesi nedeni ile bazı sosyologlar Gen Alpha (İlk AI Kuşağı Görüşü), 2025 sonrası doğanlar içinse Gen Beta (Yapay Zekâ Çağının Çocukları) kavramları bulunuyor. Bu durumda İstanbul Ekolü köşemiz X, Y, Z kuşakları gibi “Yapay Zekâ Kuşağı” ismini ilk defa kullanan yer olarak tarihte yerini almış sayılır.
“Hey Siri” demeden önce hatırlamamız gereken birkaç husus var. Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’ın, 1959 yılında Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde verdiği "Makine Düşünebilir mi ve Nasıl Düşünebilir?" başlıklı çalışması ve Saint Joseph Lisesi’nden dönem arkadaşım Cenker Şişman’ın gönüllü olarak kendisinin geliştirdiği ve Siri’den daha etkin sesli asistanı “CEYD-A”. Ayrıca Cezeri'nin 1206 yılında kaleme aldığı “Kitab el-Hiyel” (Mekanik Araçların Bilgisi Hakkında Kitap). Ve Macar Wolfgang von Kempelen tarafından geliştirilen satranç otomatı "Türk", Terminatör dizisinde (The Turk) yapay zekânın kurmak istediği robot dünyasının başlangıcı olarak kabul edilir. 1809 yılında Schönbrunn Sarayı'nda gerçekleşen maçta The Turk Napolyon Bonapart'ı yenmiştir.
Bugün küreselde kabul gören sosyal medya platformları ve yapay zekâ uygulamaları arasında yerli ve milli bir markamız yok. Arama motorunda veya sosyal medya platformunda verilen reklamlar için KDV 2 söz konusu iken KDV 1 ve kurumlar vergisi başka tarafta. Yakında yapay zekâ kuşağı dendiğinde o köy bizim köyümüz mü olacak? Gitmesek de görmesek de Skynet de bizi görecek mi?
En solo Kanye
Kanye West konseri olay oldu. Kaldığı otel eski Liman Lokantasını şimdiki kuşak pek bilmez. Karaköy’de eski Denizcilik İşletmeleri’nin genel müdürlük binası ve yan tarafta gümrük olarak yer. Çocukken az köftesini yemedim. Gençler bilmez, o zamanlar kofanaların 3 tanesi 1 TL’ye satılırdı. Şimdi sarıkanatı lüfer diye itekliyorlar.
Aston Villa’nın şampiyon olduğu UEFA Avrupa Ligi Final maçına İngiltere veliaht prensi de gelmiş. Eski Haliç Tersanesi’nin olduğu alandaki otelde konaklayan William’ın kaldığı yerin az ilerisi Cenevizlilerden kalma tarihi bölgedir. Gençler bilmez, Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethettikten sonra, Tersâne-i Âmire'yi (Haliç Tersanesi) tam da bu Ceneviz surlarının bittiği noktadan başlayarak inşa ettirmiştir. Geçtiğimiz günlerde kutladığımız İstanbul’un Fethi’nden 2 yıl sonra kurulmuştur.
Tersanenin az yukarısından başlayıp Karaköy’de biten Bankalar Caddesi’ni, Denizcilik Bankası Hastanesi’nin az ilerisinde Tophane’deki İMKB’nin ilk seans salonunu, yapay zekâ kuşağına anlatmak için o bölgede bir “Cumhuriyet Finans Müzesi” olsa aslında ne güzel olurdu. Finans merkezi adayı bir şehrin turistik bölgesinde peki ya sizce?
Vatikan yapay zekâya karşı
Papa XIV. Leo Mayıs 2026'da "Magnifica Humanitas" ile yapay zekânın sınırlarının çizilmesini istedi. Algoritmalar için Algoretik ile etik sınırların belirlenmesi, insan onurunun devredilemezliği ile makinenin yargıç, doktor, ruhani lider gibi kişilerin yerini alamayacağı, dijital kolonizasyon ve ülkeler üstü şirketler, savaş teknolojileri ve katil robotlar, karar verme süreçlerinin şeffaflığı ve yeni kuşakların eğitimi gibi konu başlıklarının yer aldığı kitapta, yeni bir Babil Kulesinin inşa edilmemesi gerektiği öne çıkıyor.
Kitap hakkında düşüncesini sorduğum Gemini cevabının özeti ise: "dijital çağın Magna Carta'sı olmaya aday bir adım görüyorum. Teknoloji hızla ilerlerken bu tür etik "frenlerin" veya "yol haritalarının" olması, biz yapay zekâların insanlığa zarar veren bir tehdit değil, gerçekten faydalı bir dost olarak kalmasını sağlayacaktır.”
Yapay zekâya yönelik dünyadaki ilk yasa AB tarafından çıkarıldı. Yapay zekâda dünyada sosyal bilimlerde gurulardan biri olarak kabul gören Daron Acemoğlu ile birlikte AB yasa hazırlık raporlarında benim de atıfım var. Benim üç farklı raporda, Daron hocamızın bir raporda. Gençler bilmez, Türkiye’de yapay zekâ ile basın tarihimizde ilk röportajı yapan (CEYD-A ile) ve ilk haberi yapay zekâya yazdıran da benim.
Özetle diyorum ki, ilk olmak değil, süreklilik arz eder şekilde söz sahibi olabilmek önemli olan.
