Bir afet, birden fazla bilanço

14 Ekim Çarşamba günü Marmara’yı sel al­dı. Su altında kalan yolları, otoparkları, mahsur kalan araçları ve yardım bekleyen in­sanları gördük. Trafik kilitlendi, hayat durdu. Bunlar yalnızca görebildiklerimizdi.

Bir afetin fiziksel sınırlarıyla finansal etki alanı aynı değil. Sigorta ve reasürans­ta tek bir olayın çok sayıda sigortalıyı ve te­minatı etkilemesine birikimli risk (accumu­lation) diyoruz. Bir sanayi bölgesindeki aynı yağış makineleri, stokları, depoları ve enerji altyapısını etkileyebiliyor.

Sonuçlar sigortacıların bilançosuyla sınırlı değil. Üreticinin kaybı tedarikçinin alacağını, müşterinin üretimini, lojistik şirketinin geliri­ni, bankanın kredi riskini etkileyebiliyor. Kamu da altyapı hasarı ve müdahale giderlerini üstle­niyor. Bir afet, birçok bilançoya yazılıyor.

Selin faturası büyüyor

2009 İstanbul–Marmara selinde 750 mil­yon dolarlık ekonomik zararın 341 milyonu, 2017’nin şiddetli yağışlarında ise 716 milyon dolarlık zararın 358 milyonu sigortalıydı. 14 Ekim 2026 selinin bilançosu henüz belli değil. Avrupa’da 2021–2024 döneminde aşırı hava ve iklim olaylarının ekonomik kaybı 208 milyar euroyu aşarken, 2024 Avrupa sellerinin sigorta­lı zararı yaklaşık 10 milyar dolar düzeyindeydi.

İstanbul'da konut ve iş yerleri için belir­tilen %17–20 bandındaki sigortalılık oranı, ekonomik kayıpların önemli bölümü­nün sigorta koruması dışında kalabile­ceğini gösteriyor.

Afet organizasyonu

İlk saatlerde arama kurtarma, tahliye ve acil müdahale öne çıkıyor. Etkili bir afet or­ganizasyonu, risk senaryolarına göre ihtiyaç duyulacak mobil pompa, çekici, vidanjör, ku­rutma cihazı ve uzman ekip kapasitesinin ön­ceden hesaplanmasını gerektiriyor. Müdaha­le önceliklerinin belirlenmesi, kurumlar ara­sı koordinasyon ve acil durum planlarının tatbikatlarla test edilmesi, aynı anda yüzler­ce noktaya müdahalenin temel koşulu.

Psikolojik bilanço: Herkes eşit değil

Saatlerce mahsur kalmanın, ailesine ulaşa­mamanın, evini veya geçimini kaybetme kor­kusunun yarattığı güvensizlik kolay silinmiyor.

Üstelik herkes aynı hızda kaçamıyor, ay­nı imkânlarla korunamıyor. Engelli bireyler, bakıma muhtaç yaşlılar, tıbbi cihazlara ba­ğımlı hastalar, küçük çocuklu aileler... Kaçı­nın güvenli bir yere gidecek imkânı, kayıpla­rını karşılayacak birikimi var?

Afetler önlenemiyorsa, hazırlık insan­ların fiziksel ve ekonomik imkânlarına bırakılamaz. Hayatta kalma eğitimi kadar erken uyarı, erişilebilir tahliye ve güvenli barınma da gerekli.

Dayanıklılık, şehirlerle birlikte insanla­rının da hayatta kalabilmesidir.

Sigorta ne kadarını karşılıyor?

Sel ve su baskını, konut, iş yeri ve kasko si­gortalarında genellikle dâhil olan bir teminat. Ancak teminatın bulunması bütün ekonomik kayıpların karşılanacağı anlamına gelmiyor. Kâr kaybı sigortalarında genellikle sigorta­lanmış fiziksel hasar şartı aranırken tedarik­çi hasarları, altyapı kesintileri ve doğrudan fiziksel hasar olmaksızın oluşan kayıplar özel teminat genişletmeleri gerektiriyor.

Sular çekildikten sonra temizlik, hasar tes­piti, kirlenmiş stokların ayrıştırılması, kurtar­ma ve restorasyon başlıyor. Gizli nem, koroz­yon ve arızalar haftalar sonra ortaya çıkabili­yor. Muafiyetler, limitler, tazminat süreleri ve eksik sigorta da nihai tazminatı etkiliyor.

Risk haritasından yatırım kararına

Sel riski yalnızca tesis veya sigorta yöneti­minin gündemi değil. Sigorta, risk finansmanı­nın önemli bir aracı; ancak önleme, azaltma ve iş sürekliliği planlarının yerine geçmiyor.

Risk haritaları yalnızca tehlikeleri değil, kaynak tahsisindeki öncelikleri de gösterme­li. CFO açısından faaliyet kesintisinin nakit akışına ve işletme sermayesine etkisi; CRO açısından tesisler, tedarikçiler, enerji ve lo­jistik altyapısı arasındaki bağımlılıklar; yö­netim kurulu açısından ise risklerin hangi­lerinin azaltılacağı, sigortalanacağı veya bi­lançoda taşınacağı kararları öne çıkıyor.

Önlemler ve sigorta her karar masası­nın gündeminde, her bütçenin korunma maliyetleri satırında yer almalı. Çünkü korunmasız kalmanın maliyetini afette hep birlikte ödüyoruz.