ILS: Risk nasıl yatırım aracına dönüşüyor?

Bir deprem olduğunda zararı kim öder?

İlk akla gelen cevap sigorta şirketidir. Ancak si­gorta şirketleri riskin tamamını üzerinde tutmaz; bir bölümünü reasürans piyasasına transfer eder.

Peki risk, sigorta ve reasürans bilançolarının dışına da taşınabilir mi?

1990’ların büyük afetleri bu soruya yeni bir cevap getirdi: Katastrofik riskin sermaye piyasalarına taşın­ması. İşte bu noktada Insurance-Linked Securities – ILS, yani sigorta bağlantılı menkul kıymetler devre­ye giriyor. Sigorta riski sermaye piyasalarındaki yatı­rımcılarla buluşuyor. ILS’nin en bilinen araçlarından biri de CAT bond, yani afet bonosu.

ILS, katastrofik riski yatırımcının fiyatlayıp üst­lenebileceği bir varlığa dönüştürüyor. Klasik tahvil­de yatırımcı bir kurumun kredi riskini taşırken, CAT bond’da tanımlanmış bir katastrofik riski üstle­niyor. Bunun karşılığında getiri elde ediyor; önceden belirlenen trigger gerçekleştiğinde ise sermayesi ha­sarın karşılanmasında kullanılıyor.

Sermaye piyasasına aktarılan özünde bir borç değil, riskin kendisi.

Sigortanın ötesinde bir sermaye kararı

ILS yalnızca sigorta ve reasürans şirketlerinin alanı değil. Büyük kurumlar, kamu kuruluşları ve devletler de belirli risklerini sermaye piyasalarına taşıyabiliyor.

CFO açısından konu, büyük bir kaybın hangi kay­nakla ve hangi maliyetle finanse edileceği. Ge­leneksel sigorta ve reasürans kapasitesinin yanında ILS, sermaye piyasasını da bir risk finansmanı alter­natifi olarak CFO’nun radarına taşıyor.

Peki, yatırımcı neden parasını deprem, kasırga veya sel riskine bağlasın?

Çünkü CAT bond’un değeri yalnızca ne kadar ka­zandırdığı değil, ne zaman kaybettiği. ILS’nin ca­zibesi de getirinin kaynağının farklı olmasında. Hisse senetleri ve tahviller aynı ekonomik şoktan et­kilenebilirken, bir merkez bankasının faiz kararı dep­reme, bir şirketin bilançosu kasırgaya neden olmaz. Bu farklılık özellikle kurumsal yatırımcılar için port­föy çeşitlendirmesi sağlar.

ILS, düşük risk demek değil. Tanımlanan afet ger­çekleştiğinde yatırımcı anaparasının bir bölümünü, hatta tamamını kaybedebilir.

O halde soru basit: Aldığım getiri bu riske değer mi?

Bu kararın kritik unsurlarından biri modelleme. Afetin gerçekleşme olasılığı, yaratabileceği kaybın büyüklüğü ve farklı tesis veya coğrafyalara etkisi mo­dellenerek belirsizlik ölçülebilir hale getiriliyor. Çünkü yanlış modellenen risk, yanlış fiyatlanan risk demek. Modelleme yatırımcının risk-getiri, sigortacı ve reasürörün risk transferi, CFO’nun ise finansman kararını destekliyor; sermayenin nereye gideceğini belirleyen karar altyapısını oluşturuyor.

Bir soru daha var: Sermaye hangi koşulda devre­ye girecek?

Burada trigger, yani tetikleyici devreye giriyor. Gerçekleşen kayıp, sektörün toplam hasarı veya ön­ceden belirlenmiş parametreler ödeme mekanizma­sını çalıştırabiliyor. Parametrik yapılarda önemli avantajlardan biri hız; tek tek hasarların sonuçlan­masını beklemeden finansmana ulaşılabiliyor. An­cak gerçek ekonomik kayıp ile trigger’ın ürettiği öde­me her zaman örtüşmeyebilir. Doğru trigger tasarı­mı da doğru model kadar önemli. Coğrafi sınırlar da ILS’de anlamını yitiriyor. Deprem burada oluyor, bi­na burada yıkılıyor, ekonomik kayıp burada doğuyor; ama riski taşıyan sermayenin aynı coğrafyada bulun­ması gerekmiyor. Kahramanmaraş’ta meydana gelen bir deprem, örneğin Bermuda’da yapılandırılmış bir ILS aracılığıyla dünyanın farklı yerlerindeki yatırım­cıların sermayesini etkileyebiliyor.

ILS aynı afet riskine farklı açılardan bakan üç dün­yayı buluşturuyor: Sigortacı ve reasürör için kapasite ve sermaye yönetimi, CFO için bilanço, likidite ve risk finansmanı, yatırımcı için risk-getiri ve port­föy çeşitlendirmesi.

Dikkat çeken dönüşüm de burada. Sigortacılık riski sigortalılar arasında dağıttı. Reasürans bu havuzu ül­keler ve şirketler arasında genişletti. ILS ise bir adım daha ileri giderek riskin finansmanını küresel ser­maye piyasalarına açıyor.

Afeti engellemiyor, riski yok etmiyor. Ama ölçülebi­len ve fiyatlanabilen bir riski kimin taşıyabileceğine dair seçenekleri çoğaltıyor.