Brüksel’de yeni arayışlar…

Avrupa Birliği’nin (AB), doğusunda güçlü Osmanlı İmparatorluğu’nun devamı olan Türkiye Cumhuriyeti’ni bir türlü tam üye olarak kabul etmezken, batısındaki “üzerinde güneş batmayan” Britanya İmparatorluğu’nu (İngiltere) tam üye olarak kaybetmesinden sonra yeni arayışları sürüyor…

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada’yı AB’nin ilk “ortak üyesi” olmaya davet ederek yeni bir modelin önünü açtı.

Avrupa Parlamentosu’nun (AP) yeni yasama yılı açılış konuşmasında “Birliğin Durumu” başlıklı bir konuşma yapan AB Komisyon Başkanı Von der Leyen, “Kanada ile ilişkilerimizi mümkün olan en üst seviyeye taşımak istiyoruz” diyerek Kanada’ya “ortak üyelik” daveti yaptı. Bir gün sonra AP kürsüsünden milletvekillerine seslenen Kanada Başbakanı Mark Carney de ülkesinin teklifi “memnuniyetle karşıladığını” belirterek, “bunu gelecek için bir ittifakın başlangıcı” olarak nitelendirdi.

ABD Başkanı Donald Trump, Kanada’nın AB’ye ortak üye olarak kabul edilmesinin “düşmanca bir eylem” sayılabileceğini belirterek, böyle bir adım karşısında AB’ye ek gümrük vergileri uygulamakla tehdit etti.

Özellikle Almanya’nın eski başbakanı Angela Merkel tarafından Türkiye için dile getirilen “ayrıcalıklı ortaklık” kavramından sonra şimdi de başka bir Alman olan Ursula Von der Leyen’in Kanada’ya “ortak üyelik” kavramı Brüksel’de tartışılıyor. 

Kanada Başbakanı Carney ise, “ortak üyelik” kavramı yerine siyasi açıdan daha az tartışmalı olan “gelecek için ittifak” ifadesinin daha doğru olacağını ifade ediyor. AB ise “gelecek için ittifak” kısa vadede hayata geçirilebilecek modeli, “ortak üyelik” kavramı uzun vadeli hedefi ifade ediyor.

“Ortak üyelik” kavramı AB’nin mevcut anlaşmalarında tanımlanmış bir durum değil. Yani Brüksel’in “ortak üyelik” modelini oluşturmak için AB’nin izleyebileceği hukuki yol haritası yok. Brüksel’de tartışılan bu yeni model, Avrupa’nın coğrafi sınırları dışında bulunmasına rağmen AB ile siyasi ve ekonomik ilişkilerini derinleştirmek isteyen ülkeler için tasarlanıyor. Brüksel, AB anlaşmalarının değiştirilmesine gerek kalmadan yeni statünün sıfırdan oluşturulabileceğini düşünüyor. Hukuki dayanaklardan biri olarak AB anlaşmalarının 217. maddesi gösteriliyor. AB’nin 217. maddesi, AB’nin bir veya daha fazla üçüncü ülke veya uluslararası kuruluşla “karşılıklı hak ve yükümlülükler, ortak eylemler ve özel usuller içeren bir ortaklık kuran anlaşmalar” yapmasına izin verdiği konuşuluyor. 

Kanada muhalefeti rahatsız

AB Komisyon Başkanı Von der Leyen’in davetinin ardından Kanada’daki muhalefet, Başbakan Carney’yi “seçmenlerden bu yönde bir yetki almadan AB ile daha yakın ilişkiler kurmaya çalışmakla” eleştirdi. Carney ise görüşmelerin henüz başlangıç aşamasında olduğunu belirterek, üzerinde uzlaşılacak nihai modelin Kanada Parlamentosu’nda oylamaya sunulacağını açıkladı.

AB Komisyonu Sözcü Yardımcısı Olof Gill, “Çok iddialı bir projeden söz ediyoruz. Dolayısıyla Komisyon içinde çok sayıda birimin çalışması gerekecek. İsterseniz buna bütün hükümeti kapsayan bir yaklaşım diyebilirsiniz” açıklaması yaptı. Sözcü Gill, bazı üye ülkelerin von der Leyen’in konuşmasından hemen önce teklif konusunda bilgilendirildiğini ifade etti. 

Öncelikli alanlar…

AB ile Kanada arasındaki “ortak üyelik” modelinin, AB ile Kanada arasındaki Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması (CETA) üzerine kurulabileceği konuşuluyor. 

AB Komisyon Başkanı Von der Leyen, hedefin akıllı üretim, enerji, bataryalar, yapay zekâ, kuantum teknolojileri, siber güvenlik, savunma sanayisi ve Arktik’i kapsayan “ortak bir refah ve ekonomik güvenlik alanı” oluşturmak olduğunu söyledi. 

Kanada Başbakanı Carney bu alanlara geniş bant bağlantıları, yarı iletkenler, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), kritik mineraller ve hidrojeni ekledi. Carney, “Gençlerimizin Atlantik’in iki yakasında istedikleri yerde yaşamasına, çalışmasına ve eğitim görmesine imkân tanıyarak toplumlarımız arasındaki bağları güçlendirmeliyiz” dedi.

AB’nin önümüzdeki ay gerçekleşecek iki günlük “liderleri zirvesi”nde konunun ele alınması beklenirken, Fransa, İspanya ve İrlanda’nın ilk aşamada Kanada’nın “ortak üyelik” fikrine destek verdikleri belirtiliyor. AB ile Kanada’nın özellikle değerli yer altı kaynakları, savunma ve yapay zekâ konularında daha derin iş birliği yapma arayışlarına girdi.