Çalışan gider, Agent’ı kalır mı?

İşten ayrıldığınızda Agent’ınıza ne ola­cak? Ayrılırken Agent’ınızı yanınızda götürebilecek misiniz?

Bir üst düzey yönetici istifa ediyor. Di­züstü bilgisayarını, kartını, telefonunu teslim ediyor. Peki aylarca kurduğu, tüm yetkinliğini kullanarak yarattığı, müşte­rileri tanıyan, raporlarını yazan, ekibinin yarısının işini yürüten agent’ı (kendi ba­şına iş yapan yapay zeka ajanı) da onun­la birlikte mi gidecek yoksa şirkette ka­lacak ve şirket işten ayrılan o yöneticinin agent’ını kullanmaya devam edecek mi?

Yukarıdaki örnekler artık varsayımsal so­rular değil. Gartner’a göre kurumların henüz yalnızca %17’si agent’larını devreye almış durumda, ama %60’tan fazlası önümüzdeki iki yılda bunu planlıyor. Bu, ölçülen tüm yeni teknolojiler arasındaki en agresif benimse­me eğrisi. Şirketler çalışanları agent kurma­ya teşvik ediyor, hatta ödüllendiriyor. Ancak kimse henüz şunları sormuyor: Kurulan bu dijital emek kime ait? KVKK, fikri mül­kiyet, ticari sırlar, vb. haklar kime ait olacak? Çalışanların ve iş yerinin hak ve sorumluluk­ları nasıl düzenlenecek?

Hukuk Agent’lı dünya için boşlukta!

Telif (eser sahipliği) hukuku yardımcı ol­muyor. ABD’de “iş için üretilmiş eser” doktrini yani “bir çalışanın veya sipariş üzerine iş yapan kişinin meydana getirdiği eserin yasal sahibinin doğrudan işveren ve­ya siparişi veren kişi olduğunu kabul eden hukuki ilke“ yapay zeka çıktısına uygulanmı­yor. Şirketin hakkı, fikri mülkiyet devir mad­desine, ticari sır korumasına ve insan katkı­sının derecesine bağlı kalıyor.

Daha iş dünyasının büyük çoğunluğu “agent” nedir aşamasındayken ortaya çıka­cağı kesin olan bu sorunun büyük mülkiyet kavgalarına sebep olacağı belli.

Pazarlama teknoloğu Christopher Penn’in uyarısı çok yerinde; agent kuran çalışan da, onu çalıştıran şirket de bugün bir avukatla oturup sözleşmesini yapay zeka istisnalarıy­la yeniden kurgulamalı.

Asıl yeni sorular, henüz sorulmayanlar:

- Ya Agent bir ticari sır taşıyıcısına dö­nüşürse? Bir çalışan, şirketin nasıl çalıştığı­nı koda gömülü halde rakibe götürdüğünde, bu klasik rekabet yasağının ötesinde bir şey.

- Çalışan giderken agent hâlâ anahtar­ları elinde tutuyorsa? Çoğu agent şirket sis­temlerine API (uygulama programlama ara­yüzü) ve erişim yetkileriyle bağlı. İşten çıkış süreci artık e-postayı kapatmak değil, agent’ı da yetkisizleştirmek demek. Aksi halde sahi­bi gitmiş ama hâlâ iş yapan bir varlık kalacak. O agent karar verip hata yaptığında sorumlu kim olacak? Kuran kişi gitti, şirket sahiplen­medi. Geriye kimsenin bakmadığı, kimsenin hesap vermediği bir “yetim agent” kalacak ve o agent sistemden nasıl çıkarılacak?

- Peki, yakın gelecekte çalışanlar yeni işe kendi agent ekipleriyle gelecekler. Şirketler de yanında hazır ekip getireni tercih edecek. O zaman istihdam, bireyin değil, bireyin ve dijital ekibinin işe alınması olacak. Bu du­rumda ne gibi düzenlemeler, komplikasyon­lar olacak. Haksız rekabet sınırları ortadan iyice kalkacak mı?

Kısacası iş sözleşmeleri bu ve daha aklı­mıza gelmeyen ama oluşabilecek yepyeni so­runlara hiç hazır değil. Yeni nesil sözleşme­ler düzenlemek zorunda:

- Agent’ın mülkiyeti ve çıktıların kime ait olduğu.

- Ayrılışta agent’ın akıbeti (devir, silme, li­sanslama).

- Agent’ın eğitiminde kullanılan verinin KVKK, ticari sır ve haksız rekabet boyutu.

- Agent kimliği, erişim yetkileri, API anah­tarları, log kayıtları, denetim sorumlusu ve kapatma prosedürü.

Hepsi ortada potansiyel sorunlar olarak duruyor. Sorumluluk ve denetim. Rekabet ile gizliliğin agent’lara uzanan tanımı hukukçu­lara uykusuz geceler geçirtecek…

“Kimi işe aldık” sorusunun yanına “ne­yi işe aldık, gittiğinde neyi geride bırak­tı” sorusu da eklenecek. Çalışan bir insan, ama arkasında çalışmaya devam eden bir di­jital iz bırakıyor. İşveren için fırsat, çalışan için pazarlık gücü, hukukçu için bakir bir alan. Bugün sözleşmesine agent maddesi ko­yan, yarın masada güçlü oturur. Yarının işini yarına bırakmayın: agent’ınızın kime ait ol­duğunu, daha kurarken bilin.