Enflasyon savaşında fiyatlama çıkmazı!

İleriye dönük enflasyon beklentilerinde yumu­şama olsa da özellikle ha­ne halkında katılığın sür­düğü görülüyor. Her gün kullanılan çok sayıda ürü­ne küresel fiyat artışları anında yansıtılırken dü­şüşler görmezden gelini­yor.

Küresel kahve fiyat­ları rekor kırarken yukarı yönlü revize edilen etiket­ler, 2 yılın dibine gerileyen fiyatla­rı takmıyor Türkiye’nin son 2 yıl­dır uyguladığı enflasyonla mücadele programının başına gelmedik kal­madı. Seçimlerin ardından piyasa­ların beklediği rasyonel politikalara geçişle, faiz artışına gidildi ve kur­larda yükselişler görüldü. Kur artış­larının etkisiyle enflasyon üzerin­deki baskılar ilk aylarda sürerken Merkez Bankası’nın rezervleri dü­zenli olarak arttı. Rezervlerin güç­lenmesi kur üzerinden enflasyon üzerindeki baskıları azalttı.

Ancak hem içeride hem de dışarıda yaşa­nan gelişmeler bir türlü enflasyon­la topyekün mücadele edilmesini engelledi. ABD’de başkanlık yarışı­nı Trump’ın kazanmasıyla gümrük vergileri merkezli ticaret savaşla­rı, 4 yıldır süren Rusya-Ukrayna savaşı, İsrail’in Gazze’yi işgali son­rası İran ile başlayan 12 gün sava­şı, geçen sene İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne (İBB) yönelik yolsuz­luk operasyonu, bu sene 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasıy­la başlayan savaş ve hızla yükselen petrol fiyatları…

Son enflasyon beklentileri

Yaşanan gelişmeler enflasyon­la mücadelede hedeflere ulaşmayı zorlaştırırken içeride ekonomik bi­rimleri fiyat artış hızının yavaşlaya­cağına ikna etmek programın önün­deki en büyük engellerden biri oldu. Bunda geçmiş dönemlerdeki yüksek enflasyon tecrübeleri ve pandemi­deki fiyatlama davranışlarının bir türlü kırılamaması önemli paya sa­hip. Merkez Bankası hafta başında Haziran ayına ilişkin “Sektörel Enf­lasyon Beklentileri” verilerini ya­yımladı.

Buna göre, haziranda 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentileri geçen aya göre, piyasa katılımcıları için 0.01 puan azalarak yüzde 23.81 seviyesine, hane halkı için 3.38 pu­an düşerek yüzde 46.13 seviyesine gerilerken reel sektör için değişme­yerek yüzde 33.10 seviyesinde kaldı. Gelecek 12 aylık dönemde enflasyo­nun düşeceğini bekleyen hane halkı oranı bir önceki aya göre 0.10 puan artarak yüzde 15.70 seviyesinde ger­çekleşti.

Kahve fiyatları 2 yılın dibinde

Son veriler, enflasyon beklenti­lerinde katılığın bir miktar kırıl­dığını ortaya koysa da hane halkı ile reel sektör ve piyasa katılımcı­ları arasındaki uçurum korunuyor. “Fırsatçılık, fahiş fiyat artışı” gibi kavramlar özellikle pandemi son­rasında daha sık duyulur oldu. Bu noktada her gün tüketilen kahve fi­yatları iyi bir örnek. Küresel kah­ve fiyatları 2024 ve 2025 yıllarında tarihi zirvelerini gördü. Bu süreç­te tüm dünyada olduğu gibi Türki­ye’de de kahve fiyatları yükseldi. Ancak küresel kahve fiyatları son aylarda düşüş eğiliminde.

Hatta son 2 yılın en düşük seviyeleri gö­rüldü. Peki bu süreçte Türkiye’de ve dünyada perakendede kahve fi­yatları nasıl bir seyir izledi? Türki­ye’de temel maliyetler ne kadar art­tı? 2023 Ekim ayında dünyaca ün­lü bir kahve zincirinde küçük boy kahve (Americano) 30 TL’ye satılı­yormuş. Dolar kuru da 30 TL’ye ya­kın. Yani 1 dolara küçük boy kah­ve alınıyormuş. Yine aynı tarihte asgari ücret net 11.402 TL, İstan­bul’da 100 metrekare bir yerin or­talama kirası 17.000 TL, elektriğin kilovat saati de 1.5 TL seviyesinde.

Ekim 2023’te libre başına 1.6 dolar olan küresel kahve fiyatla­rı Ocak 2025’te 4.4 bin dolar sevi­yesine kadar çıktı. Sonra Temmuz 2025’te 2.8 doların altına gerile­di. Bu tarihten sonra yine yükse­lişe geçen kahve fiyatları 22 Ekim 2025’te tekrar 4 doların üzerine çıktı. Bugün ise 2.4 dolar seviyele­rinde. Gelelim 2023 Ekim ile bu­günkü fiyatları karşılaştırmaya…

Uluslararası kahve fiyatları bu ta­rihler arasında yüzde 51.88, do­lar kuru yüzde 53.73, asgari ücret yüzde 146.23, ortalama kira yüz­de 135.29, elektrik fiyatları yüzde 116 artmış. Bu süreçte küçük boy Americano yüzde 400 zamlanarak 150 TL’ye çıkmış. Yani 5 kat artmış. Ekim 2023’te küçük boy America­no ABD’de ortalama 4.3 dolardan satılırken bugün ortalama 5 dolar civarı. Geçen sürede artış yüzde 17.4. İran Savaşı ile 120 dolarlara çıkan petrol fiyatları şimdi 80 do­ların altında. Akaryakıt fiyatlarını bahane ederek zam yapılan ürün­lerde nasıl bir fiyat seyri izlenecek merakla bekleniyor.