Hizmet ve perakendede güz güneşi inşaatta erken kış

Parasal sıkılaştırma süre­cinde; iç talep, geleceğe güven, tüketim/yatırım dengesi, istihdam ve genel eko­nomik seyir için vizyon sunan sektörel güven endeksleri son­bahara girerken hizmetlerde ye­rinde saydı, perakende ticaret­te sezonluk etkiyle arttı, inşaatta ise kan kaybetmeye devam etti.

Türkiye İstatistik Kurumu­nun (TÜİK) mevsim etkilerin­den arındırılmış verilerine göre, güven endeksleri hizmet sektö­ründe önceki aya göre değişme­yerek 111,9 değerini korudu, pe­rakende ticaret sektöründe yüz­de 1,1 artışla 111,3’e yükselirken, inşaat sektöründe de yüzde 0,2 düşüşle 83’e geriledi. Her sek­törde cironun yüzde 70’ini ger­çekleştiren girişimleri kapsayan endekslerin 100’den büyük ol­ması sektörün mevcut ve gele­cek döneme ilişkin iyimserliğini, 100’den küçük olması ise kötüm­serliğini yansıtıyor.

TÜİK’in açıkladığı Eylül 2026 dönemi Sektörel Güven Endeks­leri, ekonomik aktivitenin kal­bindeki üç ana sektördeki farklı dinamikleri ortaya koyuyor. Ve­riler; perakende ticaret kesimin­de sezonsal canlılık ve stok tah­kimatı yaşandığına işaret eder­ken, hizmet sektöründe mevcut durumun korunduğunu ancak geleceğe yönelik iştahın kaçtığı­nı, inşaat sektöründe ise yüksek maliyet kıskacında faaliyetlerin sert fren yaptığını net bir biçim­de gösteriyor.

Hizmetlerde patinaj

Güven endeksinin eylülde ay­nı düzeyde kaldığı hizmet sek­töründe bu durağan genel görü­nümün altında, geleceğe yönelik ciddi bir kaygı birikimi yatıyor. Sektörün son 3 aydaki iş duru­mu alt endeksindeki yüzde 1,10 ve hizmetlere olan talepteki yüzde 0,46 artış eylül ayında iş­lerin döndüğünü, ciro yapıldığı­nı gösteriyor.

Buna karşın, gele­cek 3 aya yönelik hizmet talebi beklentisindeki yüzde 1,28 ge­rileme, şirketlerin mevcut can­lılığın sonbaharın ilerleyen ay­larında sürdürülemeyeceği kay­gısını yansıtıyor. Geleceğe dair bu talep karamsarlığının, firma­ları savunma pozisyonuna itti­ği görülüyor. Sektörde gelecek 3 aydaki çalışan sayısı beklen­tisi yüzde 1,52 düşerken, talep yetersizliği endişesiyle satış fi­yatı beklentisinin de yüzde 1,29 aşağı çekildiği dikkati çekiyor. Hizmet sektörü, kış dönemi için şimdiden kemer sıkma moduna girmiş görünüyor.

Eylül ayında güven endek­si yükselen perakende tica­ret, en dinamik ve iyimser sek­tör olarak öne çıktı. Bu canlılığı ise okul ve sonbahar etkisi sa­tış beklentisi kamçıladı. Sektör aktörlerinin önümüzdeki 3 aya ilişkin iş hacmi ve satış beklen­tisi de yüzde 3,56 gibi güçlü bir oranda arttı. Okulların açılma­sı ve sonbahar-kış sezonu geçi­şi, perakendecide güçlü bir ciro iyimserliği yarattı.

İnşaatta sıkıntı devam ediyor

Gelecek 3 ayda satışlarda ar­tış beklentisinin perakendeciyi harekete geçirmesi ile tedarik­çilere verilecek sipariş beklen­tisi yüzde 2,99 artarken, anketin metodolojisi gereği düşüşü “stok artışı” anlamına gelen mevcut mal stok seviyesi yüzde 1,40 ge­riledi. Buna göre tüccar, raftaki malını satacağını öngörerek ey­lülde deposunu doldurdu. Talep ve sipariş cephesindeki bu hare­ketlilik, fiyatlama davranışları­na da yansıdı. Gelecek 3 aydaki satış fiyatı beklentisi yüzde 1,95 yükseldi. Bu durum, peraken­de enflasyonunun önümüzdeki aylarda da katı kalmaya devam edeceğinin sinyalini veriyor.

Eşik değer olan 100 puanın al­tındaki seyrini uzun dönemdir sürdüren inşaat sektörü güven endeksi, eylülde de bu trendi sür­dürdü. Sektör, makroekonomik istikrar programının ve yüksek borçlanma maliyetlerinin baskı­sını en ağır hisseden alan olmaya devam ediyor.

Sektörün en çarpıcı ve alarm veren verisi, son 3 aydaki inşa­at faaliyetlerinin yüzde 6,19 ora­nında çakılması oldu. Yüksek kredi faizleri nedeniyle konut talebinin bıçak gibi kesilmesi ve artan girdi maliyetleri, şantiye­lerdeki çarkların yavaşlaması­na, hatta birçok projenin durma noktasına gelmesine neden oldu.

Sektörün tek pozitif verisi, alı­nan kayıtlı siparişlerin mevcut düzeyindeki yüzde 1,9’luk sınır­lı toparlanma oldu. Kamu pro­jeleri veya önceden sözleşmeye bağlanmış işler sektöre cılız bir nefes aldırsa da bu durum mev­cut faaliyet krizini çözmeye yet­miyor. İnşaat sektöründe işçi çı­karma sinyali ve fiyatta zararına satış eğilimi dikkati çekti.

Faali­yetlerin yüzde 6’yı aşan oranda gerilemesi, istihdamı vurdu. Ge­lecek 3 ayda çalışan sayısı bek­lentisi yüzde 2,06 azaldı. Buna göre müteahhitler iş gücü daralt­mayı planlıyor. Daha da önemlisi, nakit sıkışıklığı yaşayan ve elin­deki konut/proje stokunu erit­mek isteyen sektör temsilcileri, gelecek 3 aydaki satış fiyatı bek­lentisini yüzde 2,09 düşürdü. Bu­na göre inşaatçı, ayakta kalabil­mek için fiyat kırma eğiliminde.

Sektörel güvende ilk dokuz ayın seyri

Eylül ayı verileri, iç talepteki dengelenme ve sıkı para politikası adımlarının sektörler üzerinde asimetrik etkiler yarattığını teyit ediyor.

Ticaret kesimi dönemsel faktörlerle canlılığını koruyup fiyat artış eğilimini sürdürürken, hizmet sektörü temkinli ve duraklama döneminde, inşaat sektörü ise net bir daralma ve finansman krizi sarmalında bulunuyor. İzleyen aylarda perakendedeki iyimserliğin kalıcı olup olmayacağını ise makro politikaların seyri belirleyecek. 2026 yılının ilk dokuz ayındaki seyre bakıldığında, sıkı para politikasının gölgesinde sektörel güven endekslerinde tam bir “kırılma ve ayrışma” dönemine sahne olduğu görülüyor.

TÜİK verileri; yüksek enflasyonist ortamda hizmet sektörünün direncini koruduğunu, perakende ticaretin iç talepteki oynaklıkla dalgalandığını, inşaat sektörünün ise finansman kıskacında ağır bir kriz yaşadığını belgeliyor. Yıla ücret artışları ve öne çekilen talebin rüzgarıyla giren hizmet sektörü ocakta 113,8, perakende ticaret ise şubatta 115,9 puanla yılın zirvesini görmüştü.

Ancak mart ayından itibaren tırmanan olumsuz etkiler iç talebi baskılamaya başladı; anılan ayda inşaat 80,6 puana çakılırken, mayısta hizmet sektörü 109,0 puanla yılın en zayıf performansını kaydetti. Yaz aylarında turizm dopingiyle hizmet sektörü yeniden 112 bandına tırmanarak kalıcı bir direnç sergiledi. Buna karşılık perakende ticaret, alım gücündeki erimeyle kan kaybederek ağustosta 110,1 puana geriledi. İnşaat sektörü ise konut kredilerine erişim engelleri nedeniyle yılın ikinci yarısı boyunca 83 puan bandında adeta felç oldu.

Eylül ayında; hizmet sektörü 111,9 puanda yatay dengeye otururken, perakende kesimi sonbahar ve okul sezonunun getirdiği stok tahkimatıyla yönünü yukarı çevirip 111,3 puana ulaştı. Yıl boyunca 100 eşik değerinin yanına bile yaklaşamayan inşaat sektörü ise 83,0 puanla dönemi en karamsar seviyede tamamladı.

Sektörel güven göstergelerine göre uygulanan ekonomik program tüketime dayalı hizmet ve perakendede canlılığı tamamen söndüremezken, krediye bağımlı inşaat sektörünü net bir resesyona sürüklemiş bulunuyor.