Savaş ve petrol etkisi tam yansıdı: Enflasyonda hesap şaştı!

Tüketici fiyatları nisanda yüzde 4,18 arttı, dört aylık birikimli enflasyon yüzde 14,64’le OVP’deki yıllık hedefe yaklaştı, yıllık enflasyon yüzde 32,37’ye ulaştı. Nisanda aylık enflasyonun yüzde 2,59’luk bölümü gıda, konut ve ulaştırma olmak üzere üç alandan geldi.

Savaşın yol açtığı maliyet baskılarının tam yan­sıması sonucu nisanda aylık enflasyon yüzde 4,18’le beklentilerin de üzerinde gel­di. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Tüke­tici Fiyat Endeksi’nde (TÜ­FE) kapsanan 174 alt sınıftan nisan ayı itibarıyla 147’sinde artış yaşandı, 19’unda düşüş gerçekleşirken 8 alt sınıfta ise değişim olmadı. Bunun sonu­cunda aylık bazda enflasyon yüksek oranda gerçekleşti. TÜFE bazında aylık enflasyon, aralıktaki yılbaşı harcamala­rının gecikmeli yansıması ile ocak ayında yüzde 4,84’le arı­zi sıçrama yaşamış, ardından şubatta da yüzde 2,96 ile bek­lentilerin üzerinde gelmiş­ti. 28 Şubat’ta başlayan ABD/ İsrail-İran savaşının etkile­rinin henüz tam yansımadığı mart ayında ise aylık oran yüz­de 1,94’le beklentilerin altında gelmişti. Dünyada petrol şoku ve savaşa bağlı diğer olumsuz etkiler, akaryakıta ve zincirle­me şekilde ulaştırma, nakliye, gıda ve diğer ürünlere nisanda tam olarak yansıdı. Aylık oran yüzde 4’ün üzerinde gelirken, ilk dört ay itibarıyla birikimli enflasyon yüzde 14,64’le, Orta Vadeli Program’da (OVP) yüz­de 16 olarak öngörülen yıllık hedefe şimdiden yaklaştı.

TÜFE’de nisan aylık enf­lasyonunun, geçen yılın aynı ayındaki yüzde 3’lük oranın çok üzerinde gelmesi nede­niyle yıllık enflasyon, önce­ki aya göre 1,50 puan artışla yüzde 32,37’ye yükseldi. Bu ise yıllık enflasyonda son al­tı ayın en yüksek düzeyi. Yıl­lık TÜFE enflasyonu martta, yüzde 30,87’ye kadar inmişti.

En çok gıda, konut ve ulaştırmadan

Nisan ayında ana harcama grupları içinde aylık bazda en yüksek artış yüzde 8,94’ye gi­yim ve ayakkabıda yaşandı. Genel endeksteki ağırlığı yüz­de 7,90 olan söz konusu har­cama grubundaki bu artışın aylık manşet enflasyona kat­kısı 0,57 oldu. Aylık enflasyo­na en büyük katkı ise gıda gru­bundan geldi. Genel endeks­te yüzde 24,44’le en büyük paya sahip olan gıda ve alkol­süz içeceklerdeki aylık yüzde 3,70’lik artış genel orandaki artışa 0,95 puan olarak yansı­dı. Endeksteki ağırlığı yüzde 11,40 olan konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar ana har­cama grubunda yaşanan yüz­de 7,99’luk artış manşet enf­lasyona 0,90 puanlık; endeks­te yüzde 16,62 ağırlığı bulunan ulaştırma grubundaki artış da 0,73 puan katkı verdi. Buna gö­re aylık bazda manşet enflas­yonun yüzde 2,59’luk bölümü en hızlı artışların yaşandığı bu üç ana harcama grubundan kaynaklandı.

Aylık artışta bu harcama gruplarını yüzde 3,50 ile lo­kanta ve konaklama hizmet­leri, yüzde 3,41’le mobilya, mefruşat, evde kullanılan ekipman vb., yüzde 3,38’le sağlık, yüzde 2,31’le eğlence, dinlence, spor ve kültür, yüzde 2,21’le kişisel bakım, yüzde 1,35’le eğitim, yüzde 1,13’le sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,05’le bilgi işlem ve yüzde 0,22 ile alkollü içecekler ve tütün izledi.

Nisan sonu itibarıyla en yük­sek yıllık artış ise yüzde 50,60 ile eğitimde yaşanırken, bunun yıllık enflasyona katkısı 1,15 puanda kaldı. Yüzde 46,6 ile ikinci en hızlı artışın yaşandı­ğı konut grubunun katkısı ise 6,30 puan düzeyinde gerçek­leşti. Son bir yılda ulaştırma­daki 35,06’lık artış da yıllık ora­na 5,66 puan olarak yansırken, artış oranında yüzde 34,55’le 4’üncü sırada bulunan gıda 8,72 puanla en büyük katkıyı yapan harcama grubu oldu.

SSK ve BAĞ-KUR emekli maaşları yüzde 3 ekside

Aylıkları her yıl ocak ve temmuz aylarında izleyen 6 aylık dönem için önceki 6 ayda gerçekleşmiş enflasyon oranında artırılan SSK ve BAĞ- KUR emeklileri bu yıl ocak ayında, TÜFE’de temmuz-aralık döneminde yüzde 11,20 olarak gerçekleşen enflasyon kadar zam almıştı. Memurlar ve memur emeklilerine ise 2025’in ikinci yarısında uygulanan yüzde 5’lik toplu sözleşme zammı ile bu dönemde gerçekleşen TÜFE artışı arasında oluşan yüzde 6,85’lik enflasyon farkının yine toplu sözleşmeyle alınan yüzde 11’lik 2026 ilk yarı zammına eklenmesiyle oluşan yüzde 18,60 oranında zam verilmişti. Buna göre enflasyon yılın daha ilk dört ayında yüzde 14,64’e ulaşarak, SSK ve BAĞ- KUR emeklilerine ilk altı ay için verilen zammı geçti. Dört aylık enflasyonla indirgendiğinde, SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıkları nisan itibarıyla reel olarak Aralık 2025 düzeyinin de yüzde 3 altına indi. Memur maaşı ve memur emekli aylıklarında ise ilk yarı için yapılan zammın yüzde 96,66’sı dördüncü ayın sonunda geri alınmış oldu. Başka deyişle söz konusu maaş ve aylıklar nisan itibarıyla reel olarak 2025 sonu düzeyinin sadece yüzde 3,34 üzerinde kaldı.

Mayıs kira artış tavanı yüzde 32,43

Konut ve işyeri kira sözleşmelerinde baz alınan 12 aylık ortalamalara göre yıllık TÜFE artışı ise nisan sonu itibarıyla yüzde 32,43 oldu. Söz konusu oran önceki aya göre 0,39 puan düştü. Buna göre mayıs ayın içinde yenilenecek kira sözleşmelerinde artış oranı, TÜFE’de nisan sonu itibarıyla on iki aylık ortalamalara göre açıklanan enflasyon oranını geçemeyecek. Yıllık ve on iki aylık ortalamalara göre TÜFE enflasyon oranları arasında uzun süre devam eden makas nisanda kapandı. Bu arada Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) de nisan ayında yüzde 3,17, ilk dört ayda yüzde 10,99 artış kaydetti. Yİ-ÜFE’de yıllık bazda artış yüzde 28,59, on iki aylık ortalamalara göre artış ise yüzde 26,48 oldu.

Faiz indirimi süreci ne olur?

Enflasyondaki yükseliş trendi Merkez Bankası’nın 2024 sonunda başladığı ancak ulusal ve küresel şoklarla aksamalı olarak sürdürebildiği faiz indirim sürecini de zora soktu.

Merkez Bankası Aralık 2024’te politika faizini yüzde 50’den yüzde 47,5’e indirerek süreci başlatmıştı. Söz konusu faiz Mart 2025’te yüzde 42,5’e kadar düşürülürken, nisan ayında patlak veren ticaret savaşları ile zirveye çıkması üzerine yeniden artırılarak yüzde 46’ya çıkarılmıştı. İzleyen dönemde belirsizliklerin azalması üzerine devam eden indirim sürecinde faiz bu yıl ocak itibarıyla yüzde 37’ye kadar indirildi, ancak Orta Doğu’daki gerilim nedeniyle şubat, mart ve nisan toplantılarında sabit tutuldu. Merkez Bankası Para Politikası Kurulu’nun (PPK) bir sonraki faiz toplantısı 11 Haziran’da. Ancak enflasyonda yükseliş eğiliminin sürmesi halinde faiz indirimi ihtimalinin zayıfladığı, hatta artırıma gidilmesi ihtimalinin güçlendiği belirtiliyor.