SPK piyasaların beklediği düzenlemeyi duyurdu! Yatırım fonlarında yeni dönem

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber'de gerçekleştirdiği devrim niteliğindeki düzenlemelerle serbest fonlardaki "yoğunlaşma riskine" neşter vurdu. Halka açıklık oranlarına göre hisse taşıma sınırlarından PYŞ'lere getirilen 500 milyon TL'lik sermaye şartına, tek şirket pozisyon limitlerinden yüzde 5 eşiğine kadar tüm detaylar oranlarıyla belirlendi.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), yatırım fonlarına ilişkin rehberi 28 Ağustos 2026 tarihli Kurul kararıyla baştan aşağı güncelledi. Yeni düzenlemenin en dikkat çekici bölümlerinden biri serbest fonların hisse senetlerinde yaratabileceği yoğunlaşma riskine getirilen sınırlar oldu.

Yeni kurallarla birlikte serbest fonların yalnızca bir şirkete ne kadar yatırım yapabileceği değil, şirketin borsada dolaşımda bulunan hisselerinin ne kadarını satın alabileceği de halka açıklık oranına göre sınırlandırıldı.

Düzenleme, bir serbest fonun tek bir şirkette aşırı ağırlık oluşturmasının yanı sıra, birden fazla fonun aynı hisseye yönelerek piyasadaki fiili dolaşımın önemli bölümünü kontrol etmesinin de önüne geçmeyi amaçlayan bir çerçeve oluşturuyor.

Halka açıklığı düşük hissede fonun payı da küçülecek

Yeni sistemde serbest fonların bir şirketin fiili dolaşımdaki hisselerinden alabileceği miktar, doğrudan şirketin halka açıklık oranına bağlandı.

Buna göre, fiili dolaşım oranı yüzde 25'in altında olan şirketlerde serbest fon, dolaşımdaki payların en fazla yüzde 8'ine, fiili dolaşım oranı yüzde 25 ile yüzde 50 arasında olan şirketlerde yüzde 6'sına, fiili dolaşım oranı yüzde 50 ile yüzde 75 arasında olan şirketlerde yüzde 4'üne, fiili dolaşım oranı yüzde 75'in üzerinde olan şirketlerde yüzde 2'sine yatırım yapabilecek.

Böylece halka açıklığı düşük olan bir şirkette dahi serbest fonun dolaşımdaki hisselerin önemli bir bölümünü toplamasının önüne geçiliyor.

Örneğin bir şirketin halka açıklık yüzde 10 ise fon en fazla yüzde 0,8'lik payını alabilecek.

Yani halka açıklık oranı düşük bir şirkette fonun satın alabileceği toplam pay, şirketin toplam sermayesine göre çok daha düşük bir seviyede kalacak.

Aynı yöneticinin fonlarına da ortak limit

SPK yalnızca tek bir serbest fonun pozisyonunu değil, aynı yöneticinin yönettiği fonların toplam pozisyonunu da dikkate alıyor.

Aynı yöneticinin yönetimindeki, aynı kurucuya ait serbest fonlar dahil tüm menkul kıymet yatırım fonları birlikte değerlendirildiğinde, bir şirketin fiili dolaşımdaki paylarının; fiili dolaşım oranı yüzde 25'in altındaysa yüzde 16'sından, yüzde 25-50 arasındaysa yüzde 12'sinden, yüzde 50-75 arasındaysa yüzde 8'inden, yüzde 75'in üzerindeyse yüzde 4'ünden fazlasına sahip olunamayacak. Başka bir ifadeyle SPK, birden fazla fonun aynı hisseye yönelerek tek bir fonun ulaşamayacağı büyüklükte pozisyon oluşturmasını da sınırlıyor.

Kontrol edilen şirkette sınır yüzde 1'e iniyor

Serbest fon yatırımcılarının yönetim hakimiyetine sahip olduğu bir şirkette ise sınır daha düşük tutuluyor. Böyle bir şirketin fiili dolaşımdaki paylarının yüzde 1'inden fazlası tek bir serbest fon tarafından alınamayacak. Aynı yöneticinin yönettiği, aynı kurucuya ait serbest fonlar dahil tüm menkul kıymet yatırım fonlarının toplam sahipliği ise fiili dolaşımdaki payların yüzde 2'sini aşamayacak.

Fonun yüzde 5'lik büyük pozisyonlarına yüzde 20 freni

Serbest fonlar açısından bir diğer önemli değişiklik de fon portföyündeki yoğunlaşmaya ilişkin. Yeni düzenlemeye göre, fon portföy değerinin yüzde 5'inden fazlasını oluşturan sermaye piyasası araçlarının toplam değeri, fon portföy değerinin yüzde 20'sini aşamayacak.

Öte yandan aynı yöneticinin veya üst yönetiminin hakimiyetindeki ihraççıların sermaye piyasası araçlarında yapılabilecek toplam yatırım da fon portföy değerinin yüzde 20'siyle sınırlandırılıyor.

Hisse yetmedi, borçlanma araçlarına da limit geldi

Yoğunlaşma yalnızca hisse senetleriyle sınırlı değil. Bir serbest fon, tek bir ihraççının tedavülde bulunan borçlanma araçlarının yüzde 10'undan fazlasını portföyüne alamayacak. Yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikalarında da sınır yüzde 10, diğer kira sertifikalarında ise yüzde 25 olarak uygulanacak.

Serbest fonların başka yatırım fonlarına yaptığı yatırımlarda da sınır bulunuyor. Fon sepeti serbest fonlar dışındaki serbest fonlar, diğer fonların katılma paylarına portföylerinin en fazla yüzde 15'i kadar yatırım yapabilecek. Tek bir fona yapılabilecek yatırım ise yüzde 10'u aşamayacak.

Tek şirkette yüzde 10 sınırı türevleri de kapsayacak

Yeni rehberde fonların tek bir ihraççıya yönelik yoğunlaşmasının hesaplanmasında yalnızca doğrudan hisse alımı değil, o şirkete dayalı türev araçlar ve swap işlemleri de dikkate alınıyor.

Fon Tebliği kapsamında bir fonun toplam değerinin yüzde 10'undan fazlasının tek bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına ve bunlara dayalı türev araçlara yatırılması mümkün değil.

Yeni rehber, bu hesabın nasıl yapılacağını da ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. Aynı ihraççının hisse ve borçlanma araçlarının yanı sıra varant, sertifika, saklı türev araçlar ve swap işlemleri de hesaplamaya dahil ediliyor.

Böylece fonun bir şirketteki gerçek ekonomik pozisyonunun yalnızca elindeki hisse miktarına bakılarak değil, türev ve benzeri araçlar da hesaba katılarak ölçülmesi sağlanıyor.

Serbest fon büyüdükçe PYŞ'nin sermayesi de büyüyecek

Portföy yönetim şirketleri açısından da yeni bir yükümlülük geliyor. Bir PYŞ'nin yönettiği aylık ortalama kolektif portföy büyüklüğünün yüzde 50'sinden fazlasının serbest fonlardan oluşması halinde, şirketin çıkarılmış sermayesini yüzde 10 oranında nakit artırması için SPK'ya başvurması zorunlu olacak.

İlk kontrol 2026 hesap dönemi sonunda yapılacak. Bu yükümlülük, faaliyet yetki belgesinin alınmasını takip eden ikinci hesap dönemi sonundan itibaren başlayacak.

Bu düzenlemeyle serbest fonların PYŞ'lerin toplam faaliyetleri içindeki ağırlığı arttıkça, şirketin sermaye tamponunun da güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Bir yönetici en fazla 7 fon yönetecek

SPK, fonların yönetim tarafında da yoğunlaşmayı sınırlandırıyor. Bir portföy yöneticisi, serbest fonlar dahil en fazla 7 fonun portföy yönetiminde görevlendirilebilecek. Girişim sermayesi yatırım fonları ve gayrimenkul yatırım fonları bu hesabın dışında tutuluyor.

Mevcut yapısı nedeniyle yedi fon sınırına hemen uyamayan şirketler için kademeli geçiş öngörülüyor. Buna göre 1 Ocak 2029'dan itibaren bir portföy yöneticisi en fazla 10 fon, 1 Ocak 2031'den itibaren ise en fazla 7 fon yönetebilecek.

Ayrıca her fon için biri sorumlu olmak üzere en az iki portföy yöneticisi görevlendirilecek. Sorumlu portföy yöneticisi, fonun yatırım stratejisine, KAP'ta açıklanan sınırlamalara ve mevzuata uygun yatırım kararlarının alınmasından sorumlu olacak.

Serbest fon sayısı da yönetici sayısını aşamayacak

Bir portföy yönetim şirketinin kurduğu serbest şemsiye fona bağlı olarak ihraç edeceği serbest fonların sayısı, özel fonlar dahil olmak üzere, şirkette istihdam edilen portföy yöneticisi sayısını aşamayacak.

Yeni sınır 29 Ağustos 2026'da yürürlüğe girecek. Mevcut durumda sınırı aşan PYŞ'lerin ise en geç 30 Haziran 2029'a kadar uyum sağlaması gerekecek.

Para piyasası fonlarında devlet tahvili dönemi

Değişiklik yalnızca serbest fonlarla sınırlı değil. Para piyasası fonlarının portföy yapısında da önemli bir değişiklik yapıldı. Katılım fonları hariç para piyasası fonlarının portföylerinin en az yüzde 10'u devlet iç borçlanma senetleri veya Hazine'nin Varlık Kiralama Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikalarına yönlendirilecek.

Para piyasası ve kısa vadeli fonların Borsa İstanbul Pay Senedi Repo Pazarı'ndaki ters repo işlemleri de fon toplam değerinin yüzde 25'iyle sınırlandırılıyor.

Yeni rehberin genel çerçevesi, fonların yatırım yapabileceği alanları tamamen daraltmaktan çok, tek bir hisse, şirket, ihraççı veya işlem üzerinde aşırı yoğunlaşmanın önüne geçmeye odaklanıyor.

PYŞ'lerde çıta 500 milyon TL'ye çıkıyor

SPK'nın yeni düzenlemesiyle PYŞ'lerin asgari başlangıç sermayesi, sahip oldukları faaliyet yetkilerine göre 250 milyon TL ile 500 milyon TL arasında belirlendi. Buna göre daha geniş kapsamlı faaliyet yetkisine sahip olacak portföy yönetim şirketlerinin en az 500 milyon TL başlangıç sermayesine sahip olması gerekecek. Daha sınırlı yetki kapsamındaki şirketler için ise asgari sermaye 250 milyon TL olarak uygulanacak.

Düzenlemeyle SPK, özellikle serbest fonların yönetiminde daha yüksek risk üstlenen ve daha büyük portföyleri yöneten şirketlerin finansal yapısının güçlü olmasını amaçlıyor.

Yeni sermaye şartı, serbest fon ağırlığı yüksek PYŞ'lere getirilen ilave sermaye artırımı yükümlülüğünden de ayrı uygulanacak. Serbest fonların şirketin yönettiği aylık ortalama kolektif portföyün yüzde 50'sinden fazlasını oluşturması halinde, ilgili PYŞ'nin çıkarılmış sermayesini ayrıca yüzde 10 oranında nakit artırması gerekecek.