Yapay zekâ kullanımında bir yılda iki kat artış

Fikri takip bu hafta da batan fonların yarat­tığı sorunları ele almayı gerektiriyor as­lında. Ama son bir haftada merak edilen ve ya­nıtlanması hem adalet hem ekonomik istikrar açısından elzem olan sorulara elle tutulur so­mut bir yanıt gelmedi. Beklemeye devam edip iyi bir habermiş gibi duran yapay zekâya (YZ) bakalım.

Yapay zekâ kullanan işletme ve fert sayısı hızla artıyor

TÜİK 2021’den itibaren her yıl 10 ve da­ha fazla çalışana sahip işletmelerde YZ kul­lanımına dair istatistikler yayınlıyor. 2026 yılının istatistikleri Cuma günü yayınlandı. 2025’te işletmelerin yüzde 7,5’i YZ kullanır­ken bu oran 2026’da yüzde 14’e yükselmiş; kullanım düzeyi oldukça düşük ama artış yük­sek. 2021’de YZ kullanan işletme oranı yüzde 2,7’den ibaretti. Kullanımın düşük olmasının bir nedeni Türkiye’de işletmelerin ortalama büyüklüğünün çok düşük olası. 10-49 çalışa­na sahip grupta kullanım oranı yüzde 12,8, 50- 249’da yüzde 17,0, 250+ da yüzde 37,1. YZ’nin en çok kullanıldığı faaliyet alanları ise Tele­komünikasyon, bilgisayar programlama, bilgi hizmeti ile Medya. Bu faaliyet alanlarında YZ kullanan işletme sayısı sırasıyla yüzde 63,7 ve yüzde 57,1

YZ kullanan vatandaş sayısı internet kulla­nan kesimde 2025’ten itibaren takip ediliyor. Geçen yıl 16-74 yaş kuşağında yüzde 19,2 olan YZ kullanım oranı bu yıl yüzde 37,6’ya yüksel­miş. Beklenebileceği gibi genç kuşakta (16- 24) bu oran yüzde 65 iken 55-64 yaş grubun­da yüzde 10,6’dan ibaret. Genç kuşağın büyük bölümünün internet kullanıcısı olduğu düşü­nüldüğünde neredeyse her 3 gençten ikisi YZ kullanıyor. Eğitim düzeyi de önemli bir etken. Yüksek öğrenimlilerde kullanma oranı yüzde 62,7, 8 yıllık eğitimde yüzde 35,5, ilkokul me­zunlarında yüzde 8,5. Ortalama eğitim sevi­yesi arttıkça kullanan sayısı artmaya devam edecek. Ayrıca YZ kullanmayanlara nedeni sorulduğunda yüzde 29’u “varlığından haber­dar değildim” demiş. Önümüzdeki yıllarda bir kartopu etkisine de şahit olacağız demektir.

Yapay zekâ ne amaçla kullanılıyor?

YZ teknolojisi baş döndürücü bir hızla ge­lişiyor. Kötü amaçlarla yani bireysel mahre­mi ve özgürlükleri tehdit edecek şekilde kulla­nılması büyük endişe doğurmuş durumda. Öte yandan otomasyonla birleştirilerek emek ve sermaye verimliliğini dolayısıyla çalışan ba­şına geliri yükselterek iyi amaçla da kullanıl­ması mümkün. Halen YZ’nın nasıl dizginlene­ceği ve doğru yola sevk edileceği halen büyük bir tartışma konusu. Bu bağlamda YZ kullanan vatandaş ve işletme sayısının ülkemizde hızla artıyor olmasını nasıl karşılamayız? Sevinme­li miyiz endişelenmeli miyiz? Bu sorunun ya­nıtı önemli ölçüde YZ’nin ne amaçla kullanıl­dığına bağlı. Mevcut veriye bireysel kullanım­dan başlayarak bir göz atalım.

TÜİK YZ’yi hangi amaçlarla kullanıyorsu­nuz diye soruyor ve alternatif yanıtlar sunu­yor. Yüzde 86,4’ü “özel amaçlar için” yanıtını veriyor. Ancak özel amaçların kapsamı hak­kında bir açıklama yok. Eş dost çevresinden kapsamın bir hayli geniş olduğunu, yemek ta­riflerinden tutun da cinsler arası her türden ilişkiye dair bilgi/öneri edinmeye kadar gitti­ğini işitiyorum. Bana göre bu amaçlarla kul­lanımdan endişelenmek için bir neden yok. Sağlık konularında da YZ’ye başvurulduğunu duyuyorum. Eğer doktoru ikame etmiyorsa bence bir mahsur yok. Meslek ve iş için ile ör­gün eğitim için kullanma oranları yüzde 37,3 ve yüzde 32,6. Beşeri sermayeyi geliştirmesi bakımından bu kullanımlar kuşkusuz yararlı.

İşletmelere gelince. İlk olarak imalat sana­yinde yani YZ’nin otomasyon ile birleştirile­rek verimlilik artışlarının öncelikle yer ala­cağı bir alanda YZ kullanan firmaların oranı yüzde 15,2’den ibaret. Bu “verimlilik artabilir ama ciddi istihdam kayıpları da yaşanır” tar­tışmasına girmeye değmeyecek kadar düşük bir oran. YZ ağırlıklı olarak pazarlama (yüzde 51), Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri (yüzde 46,3) ile işletme süreçlerinin ve yönetiminin orga­nizasyonu (yüzde 42,6) için kullanılıyor. Bu kullanımlarda YZ’yi işi ikameden ziyade ta­mamlayıcı işlevde görüyorum. Eğer pazarla­mada bireysel veriler istismar edilmeyecek­se bence faydalı bir kullanım. Üretim/hizmet süreçleri ile Muhasebe kontrol/finans yöneti­mi amacıyla kullanma oranları yüzde 43,4 ve 34,4. Bu işlevlerde kimi işlerin YZ ile ikame edilmesi mümkün. Ama uygulamada bu ikame şimdiye dek yaşandı mı ya da ne ölçüde yaşan­dı bilgimiz yok. Bence TÜİK anket sorularının kapsamına bu yönde genişletmeli.