Yapay zekâdan süper zekâya doğru

YZ’nın yeteneklerini geldiği aşamayı biliyo­ruz. Peki çok farklı alanlarda en yetkin in­sanları aşan sistemlerle karşılaşırsak ne olacak? Üretim, rekabet ve karar verme süreçlerimiz nasıl değişecek? “Yapay zekâdan süper zekâya” doğru bir tartışmanın içine girdik. Süper zekâ­nın, geniş bir bilişsel görev yelpazesinde insanın en yüksek yetkinliklerini aşan sistemleri ifade ettiğini anlıyoruz. Belirli sınavlarda insanı ge­çen veya bazı işleri kendi başına yürüten bir mo­del, bu tanımı kendiliğinden karşılamıyor.

Kavramın arkasında yatan unsurlar

ABD, 29 Eylül tarihli Başkanlık Kararname­si ile federal yürütmede “Artificial Intelligence” yerine “Super Intelligence” yani “süper zekâ” ifadesini resmî diline taşıdı. Şimdilik mevcut YZ tanımı esas alınıyor, ancak bu konuda henüz bilimsel bir eşik aşılmamış durumda.

Bu tercihin arkasındaki iddia: Teknolojik li­derliği sermaye, yetenek ve kamu politikalarıy­la güçlendirme hamlesi sanki. Anladığımız ka­darıyla ABD, gelişen zekâ sistemlerinin ekono­mik ve stratejik gücünü kendi liderliği etrafında şekillendirmek istiyor. Bu durumda kavramı ta­nımlayanların standartlara, yatırımlara ve paza­rın yönüne etkisi de büyüyecek gibi duruyor.

Güven ve denetim

Teknolojinin ulaşabileceği kapasite ve toplu­mun bu kapasiteyi yönetebilmesini birlikte dü­şünmeliyiz. “Süper” nitelemesi, sistemlere sı­nırsız güven duymamıza yol açmamalı. 2026 Uluslararası YZ Güvenliği Raporuna göre mate­matik, yazılım ve özerk görevlerde ilerleme sü­rerken, karmaşık işlerdeki güvenilirlik sorun­ları da sürüyor. Beyaz Saray’ın teknoloji şirket­leriyle açıkladığı mutabakat da iç kontroller, bağımsız değerlendirme ve yönetim kurulu gö­zetimini öngörüyor.

Türkiye’nin yaklaşımı ve öncelikleri

Bu yaklaşımın hukuk düzenimiz, işletme ya­pılarımız ve kamu yararı bakımından sonuçları­nı ayrıca değerlendirmeliyiz.

Türkiye’nin hazırlığı bilimsel kanıta, millî ih­tiyaçlara ve üretim kapasitesine dayanmalı. Şu anda resmî terminolojimizi değiştirmeyi gerek­tiren bir bilimsel sonuç yok henüz. Buna karşı­lık ileri YZ’nın sanayimizde, kamu hizmetlerin­de ve iş gücümüzde oluşturabileceği dönüşüme yönelik hazırlıklarımıza hız vermeliyiz.

Türkiye YZ Eylem Planı 2026–2030 uygula­ma önceliklerini güncellemeliyiz. YZ ajanları­nın daha fazla işi üstlenmesi, kritik süreçlerde insan denetimi, model ve veri güvenliği, dış sağ­layıcılara bağımlılık ve mesleklerdeki dönüşüm birlikte değerlendirilmeli. Mevcut tedbirlerin yeterliliği sınanmalı; gerekli değişiklikler so­rumlusu, bütçesi ve takvimi belli adımlara dö­nüştürülmeli. Bakanlığımız koordinasyonunda, mevcut yönetişim içinde yürütülecek bu değer­lendirmeye kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum katkı vermeli. Kaynaklar, farklı ge­lişme senaryolarında da yetkinlik ve ekonomik değer üretecek alanlara yönlendirilmeli.

İş dünyasının ihtiyaçlarına karşılık yapılacaklar

İş dünyasının ihtiyaçlarını ortaklaştırmalı­yız. Hangi işlerin değişeceği, işletmelerin hangi becerilere ihtiyaç duyacağı ve hangi yatırımlar­dan fayda sağlayacağı ortaya konulmalı. Ortak deneme imkânları, çalışanlara yönelik eğitim­ler ve satın alma rehberleri küçük işletmelerin dönüşümünü kolaylaştıracaktır. Yerli firmaları­mızın yetkinlikleri, ileri modeller karşısındaki fırsatları ve bağımlılıkları incelenip masaya ya­tırılmalı. Üniversitelerle Türkçe ve sektör bazlı testler, doğrulanabilir pilotlar hazırlanmalı.

Yerli ekosistemin geleceğine dair önlemler

Yerli ekosistemimiz kendi geleceğini sorgu­lamalı. Firmalarımız, ileri modellerin bazı yazı­lım hizmetlerini ucuzlatacağını düşünerek ürün ve gelir modellerini bu ihtimale göre sınamalı. Temel model araştırmalarını sürdürürken açık kaynak ve açık ağırlıklı modelleri uygun lisans­larla Türkçe veri, sektör uzmanlığı ve yerli alt­yapıyla buluşturabiliriz. Çalışanlarımızı sistem tasarımı, doğrulama, güvenlik ve alan uzmanlı­ğında güçlendirmeliyiz. Başarıyı üretim, istih­dam, ihracat ve dönüşüm üzerinden ölçmeliyiz. Verimlilik artışının yanında fikrî mülkiyetin kimde kaldığına, dış teknoloji ödemelerine ve net döviz katkısına bakmalıyız. Ortak aklı, so­nuç üreten iş birliğine dönüştürmeliyiz.

Süper zekâya hangi hızla ve hangi biçimde yaklaşılacağı konusunda belirsizlikler var. Tür­kiye, bu belirsizlikler içinde öğrenen, üreten ve yön veren kapasitesini geliştirebilir. Modellerin zekâsı büyürken, Türkiye’nin üretim gücü ve ka­rar verme kapasitesini büyütmeliyiz.