9 ayda 5 trilyona yakın yeni borçlanma

Hazine’nin ilk dokuz ayda faiz ödemesi 2,2 trilyon liraya ulaştı, bu da 1,9 trilyon liralık nakit açığına yol açtı. Hazine, devasa nakit açığının finansmanı ve vadesi gelen 3 trilyonun üzerindeki itfaları gerçekleştirebilmek için dokuz ayda 4,7 trilyonluk yeni borçlanmaya gitti. Faizde yılın tümü için 2,8 trilyon TL öngörüsünün tutması için ilk 9 ayda ortalama 273,6 milyar TL olan tutarın son 3 ayda 212,1 milyar TL’ye düşmesi gerekiyor.

Kamuda harcamaların kısılmasıyla ilk dokuz ayda elde edilen hatırı sayılır faiz dışı fazlaya rağmen, 2,2 trilyon liraya ulaşan yüklü faiz ödemeleri yüzünden Ha­zine’nin nakit dengesi 1,9 tril­yon lira açık verdi. Nakit açı­ğının ve vadesi gelen 3 trilyon liranın üzerindeki eski borç­ların geri ödemesi için yoğun bir ihraç trafiği gerçekleştiren Hazine 5 trilyon liraya yakın yeni borçlanmaya gitmek zo­runda kaldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı veri­lere göre ocak-eylül dönemin­de Hazine’nin nakit bazda ge­lirleri geçen yılın eş dönemine göre yüzde 34,6 artışla 12 tril­yon 340,3 milyar, harcamala­rı ise yüzde 31,2 artışla 14 tril­yon 216,4 milyar lira oldu. Özel­leştirme ve fon geliri olarak 4,8 milyar liralık da giriş kaydedi­len bu dönemde Hazine nakit dengesi 1 trilyon 871,3 milyar lira açıkla bağlandı. Nakit açığı geçen yılın aynı dönemindeki­nin yüzde 14,2 üstünde olmak üzere ilk dokuz aylık dönemler itibarıyla tüm yılların en yük­sek düzeyinde gerçekleşti.

Açık, rekor faiz ödemeleri kaynaklı

İlk dokuz ayda rekor düzey­de verilen nakit açığı tamamen, faiz ödemelerinden kaynaklan­dı. Hazine’nin bu dönemdeki nakit harcamalarının 12 tril­yon 27,8 milyar liralık bölümü­nü oluşturan faiz dışı harcama­lar önceki yıla göre artış yüzde 29,7 ile enflasyona paralel ar­tarken, başka bir deyişle “re­el” aynı kalırken, faiz ödemele­ri yüzde 40,1’le yıllık enflasyo­nun çok üzerinde bir artışla 2 trilyon 188,6 milyar liraya ulaş­tı. Bunun da ilk dokuz aylık dö­nemler itibarıyla tüm yılların en yüksek faiz ödemesi olduğu belirlendi. Hazine, ocak-eylül döneminde geçen yılın aynı dö­nemine göre 626,4 milyar lira daha fazla faiz ödedi. İlk dokuz aylık dönemler itibarıyla fa­iz ödemelerinin geçen yıl nakit bazda toplam giderler içindeki yüzde 14,2 olan payı, bu yıl yüz­de 15,4’e yükseldi. Hazine’nin geçen yılın ocak-eylül döne­minde 101,1 milyar TL açık ve­ren faiz dışı dengesi bu yılın ay­nı döneminde 312,5 milyar lira fazla vermesine rağmen, Hazi­ne’nin nakit açığı dokuz aylık dönemlere göre 233,1 milyar li­ra büyüdü.

Yıllık gerçekleşme tahmini aşılacak mı?

Geçen yıl eylül ayında hazır­lanan Orta Vadeli Program’da (OVP) 2026’nın tümünde 2 trilyon 741,7 milyar TL ola­rak öngörülen faiz ödemeleri ilk dokuz ayda 2 trilyon TL’yi aşarken, 2027-2029 dönemi­ne ait yeni OVP’de bu yılın tü­mündeki faiz ödemelerinin 2 trilyon 824,9 milyar liraya ula­şacağı tahmin edildi. Faizde OVP’deki gerçekleşme tahmi­ninin tutabilmesi için yılın ge­ri kalan üç ayındaki faiz öde­melerinin 636,3 milyar TL’yi aşmaması gerekiyor. Bu da Ha­zine’nin ilk dokuz ayda ortala­ma 273,6 milyar TL olan faiz ödemesinin kalan dönemde 212,1 milyar TL’ye düşmesi de­mek. Ancak yüksek düzeyler­deki iç borç döndürme oranı ve devam eden borçlanma gereği nedeniyle sonraki aylarda faiz ödemelerinin bu düzeyde kal­ması zayıf olasılık. Bu da 2026 için yapılan gerçekleşme tah­minin aşılması anlamına geli­yor. Yeni OVP’de faiz ödeme­lerinin 2027’de 3 trilyon 975 milyar, 2028’de 4 trilyon 693,9 milyar ve 2029’da 5 trilyon 244,8 milyar liraya ulaşacağı öngörülmüştü.

Yoğun borçlanma trafiği

Geçmişten devralınan ağır faiz yükünün etkisiyle yılın ilk dokuz ayında 2 trilyon liraya yaklaşan rekor nakit açığının büyük bölümü yine piyasadan yapılan net borçlanmalarla kapatılabildi. Hazine, ilk dokuz ayda devasa nakit açığının finansmanı ve vadesi gelen eski borçlarını döndürmek için piyasada çok yoğun bir borç trafiği yönetti. İlk dokuz ayda, piyasalardan toplam 4 trilyon 694,7 milyar TL tutarında brüt borçlanma gerçekleştiren Hazine, bu taze kaynağın 3 trilyon 112,1 milyar TL’si ile vadesi gelen eski borçların anaparasını ödedi. Bunun sonucunda Hazine’nin elinde net finansman sağlayacak 1 trilyon 582,6 milyar TL’lik net kaynak kaldı. Piyasadan sağlanan net borçlanma, rekor nakit açığını kapamaya tek başına yetmediği için Hazine finansmanda borçlanma dışı kurumsal kaynaklar ve likidite havuzlarına başvurdu. Net borçlanma dışında en büyük finansman desteği 248,7 milyar TL ile kasa/ banka kullanımı kaleminden geldi. Kurumsal kaynaklardan bütçeye sıcak para akışı olarak TMSF’den yaklaşım 34 milyar TL aktarılırken, devirli garantili borç geri dönüşlerinden de 6 milyar TL dolayında bir tahsilat gerçekleşti. Kur farklarından gelen 49,2 milyar lira ile kasa/banka bakiyesinde net azalma 199,5 milyar lira oldu.

Net iç borçlanma geçen yılın altında

Hazine’nin borç karma kompozisyonu incelendiğinde, Hazine’nin ihtiyaç duyduğu finansmanın en büyük bölümünü sağladığı iç borçlarda net kullanımının geçen yıla göre azaldığı, dış borçlanmada ise arttığı görülüyor. Ocak-eylül iç borçlanmasında piyasadan alınan brüt borç (kullanım) geçen yıla göre yüzde 42 artışla 4 trilyon 146,2 milyar TL’ye ulaşırken, vadesi gelenler dolayısıyla yapılan geri ödemeler yüzde 254,5 gibi rekor bir artışla 2 trilyon 692,2 milyar TL oldu. Bunun sonucunda Hazine’nin net iç borçlanması geçen yılın eş dönemine göre yüzde 32,7 azalarak 1 trilyon 454 milyar TL düzeyinde oluştu. Hazine geçen yılın aynı dönemine göre net bazda 705,5 milyar lira daha az iç borçlanma gerçekleştirdi. Hazine’nin net iç borçlanmayı düşürmesinde, yüksek yerel faiz ortamında iç piyasayı daha fazla sıkıştırmama ve faiz baskısını azaltma stratejisi etkili oldu. Buna karşılık Hazine yüzünü dış kaynaklara net bazda daha fazla başvurdu. Dokuz ayda yaklaşık 420 milyar liralık dış borç itfasına karşılık 548,6 milyar liralık yeni dış borç alan Hazine’nin net dış borçlanması, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19,2 artışla 128,6 milyar TL’ye yükseldi. Böylece, sınırlı da olsa iç piyasadaki likidite sıkışıklığı dış finansman kanallarıyla dengelenmeye çalışıldı.