Dr. Doom

Roubini Hocama 2008 küresel krizini bildi diye takılan Doktor Doom (Kıyamet Dok­toru) ismi aslında Marvel Comics karakteri. Latveria’da doğumlu Victor von Doom bir bi­lim dehası olarak teknolojik güçlerini mistik güçlerle birleştirir. Yapay zekâ ve robotik ala­nında rekabet hızla ilerliyor, yapay zekâ cep­hesi açıldı demiştik.

Başta ABD tahvilleri olmak üzere gelişmiş ekonomilerin tahvil faizleri 2008 finansal krizi seviyelerinin üstünde. Bu kışın soğuk geçeceğine dair izlenim veriyor. Kusursuz fır­tına her geçen gün yaklaşıyor. ABD seçimi ön­cesinde tansiyonun yüksek olması normal. Ancak seçim sonrasında tansiyon yüksek ka­lırsa o zaman esas sorunlar başlar. Yapay zekâ balonu iddialı endekslerde düzeltmeler gele­bilir. En son yapay zekâ ajanları kaçtı yavaşla­tılmalı haberleri ile bu cephede savaş sertle­şerek devam ediyor. Bunun hisse senetlerine yansıması en büyük korku aslında.

Macera dolu Amerika

ABD mortgage faizi, kredi kartı faizi oran­ları, benzin pompa fiyatları tarihi seviyelerde. Enflasyon diye faiz arttıran Fed Warsh ace­mice piyasaya ilk toplantıda teslim oldu ve merkez bankası bağımsızlığını riske ederek havlu attı. Ortodoks iddialarda politika faizi artışı tahvil faizini frenleyecekti, şu anda tam tersi durumda. Hatta enflasyonu bahane ede­rek Fed’i en az 2 kere daha faiz artışına zorlu­yor piyasa.

Yapay zekâ veri merkezleri için de fırsat olan Grönland’da Trump sonunda istediğini aldı. Ticaret yollarında Panama, Cebelitarık, Süveyş, Hürmüz’de yaşanan sorunlara ABD destekli Milei ile Falkland Adaları krizi ek­lendi. Arktik Denizi’nde Rusya’yı kontrol et­me bahanesi ile Çin’in enerji yolları dışında ticaret yolları da kontrol altına alınmaya ça­lışılıyor.

İskoçya, Galler ve İrlanda’nın ayrılma kara­rı kapitalizmden önce kraliyetlerin çökeceği şeklinde görülebilir. Ancak AB’ye üyeliği dile getirmelerine karşın Almanya ve Fransa se­çimleri tersine İtalya’yı da dikkate alınca ter­sine ufukta AB’de bölünme ve Euro’nun gele­ceği üzerine daha fazla soru işareti yaratıyor.

Enerji fiyatları dışında rafineri saldırıları ile Ukrayna’nın Savaşı AB’ye bu kış daha faz­la zarar verecek gibi duruyor. 1929 Buhranı sonrasında dünya süreci yönetememiş ve so­nu iyi bitmemişti. Sonrasında yeni finansal mimari ve ekonomik bloklar geldi. 2008 Leh­man Biraderler sonrasında benzer bir sürece hızla savuruluyoruz.

Sermaye piyasamız ve finans merkezimiz

Getiriden önce etik ve güven piyasalarda olması gereken başlıktır. Finansal okuryazar­lık ve risk yönetimi ise elzemdir. Bankerler krizinden sonra Sermaye Piyasası Kanunu­muz, fona devrolan bankalar sonrasında Ban­kacılık Kanunumuz oluştu. Bunları, bardağın dolu tarafından bakıp bir fırsat olarak değer­lendirmemiz lazım. Tasarruf Finansman Ka­nunu ve Kripto Para Kanunu için hızla aksi­yon alacağımız günlerdeyiz. TCMB ve regüla­tör kurumlardaki uzmanların özlük haklarını akademisyenler gibi iyileştirmemiz elzem.

Halka açık şirketlerde risk yönetimi, iç de­netim ve iç kontrol gelişim alanlarının göz­den geçirilmesi dışında, fonlarda, aracı ku­rumlarda, bağımsız yönetim kurulu üyesi gi­bi bağımsız denetçinin denetim kurulu içinde düşünülmesi ve 3 ayda bir bağımsız denetim raporlarının ilgili regülatör kurumlar ile pay­laşması sağlanmalı.

ABD gibi finansal düzenleyici kurumlarda, siyaset ve bürokraside üst düzey yöneticilerin ve birinci derece yakınlarının, doğrudan veya dolaylı pay sahibi olduğu tüzel yapılar dâhil pay ve fon piyasasında işlem yapması, Banka­cılık Kanunu üst yönetim ve çalışanlarla ilgili kredi limiti maddeleri gibi gözden geçirilme­li. Yatırımcılara yönelik eğitim, seminer gibi çeşitli isimler altında yapılan tanıtım, reklam kapsamlı organizasyonlarda ilgili kamu ve düzenleyici kurumlardan izin alınmalı ve ko­nuşmacıların belki de konusuna göre lisans­ları zorunlu tutulmalı.

Sosyal medya ve fısıltı gazetesi uzak ka­lınması gereken ilk yer. Yapay zekânın piya­sa anomalilerinin tespitinde kullanımı için TÜBİTAK, üniversiteler öncelikli neler yapı­labileceği yine önemli bir kazanım olur. Ke­za küreseldeki zorluklar ve oynaklıklar dik­kate alındığında bu gibi siyah kuğular için bir “acil durum eylem planı” mutlaka oluşturul­malı. Unutmamak lazım ki, bir sabah “Benja­min aslında sizin paranız değil zaten” cümle­sini duymak bile mümkün artık.