Ortadoğu çatışması 3’üncü dünya savaşına dönebilir

ABD ve İsrail’in İran’a açmış olduğu savaş birinci ayını doldururken, İran’ın sahip olduğu Hürmüz Boğazı gibi coğrafi avantaj­ları asimetrik savaş aracına dönüştürmüş ol­ması, İran’ın stratejik anlamda üstünlüğü ele geçirmesine sebep oldu. Dünyanın en güçlü ordusuna sahip olan Amerika Birleşik Devlet­leri, amiyane tabirle “İsrail’in gazına gelerek” girmiş olduğu bu savaşta, İran’ın Hürmüz Bo­ğazı’nı kapatmasıyla petrol, enerji, gübre ve gıda fiyatlarındaki fırlamalarla baş başa kaldı. Uluslararası ekonomi altüst oldu, ABD dâhil birçok ülkede enflasyonist baskılar arttı, da­hası Amerika’da milyonlarca kişi ABD Başka­nı Trump‘a karşı “Kral istemiyoruz” sloganıy­la protesto gösterileri düzenlemeye başladı.

Peki, bu savaş nereye gidiyor? Uluslararası uzmanlara göre Trump’ın “İran bana çok gü­zel bir hediye verdi” ya da “İran’da rejimi de­ğiştirdik” tarzı tutarsız ve halüsinatif açıkla­malarını saymazsak savaş her geçen gün daha da kötü bir yöne doğru gitmekte.

Enerji şoku yaşanabilir

Amerikalı ünlü ekonomi profesörü ve Co­lumbia Üniversitesi öğretim üyesi Jeffrey Sachs, günlerdir Ortadoğu‘daki savaşın gidi­şatına ilişkin önemli uyarılarda bulunuyor. Son olarak Sachs, Nikkei Asia ile yaptığı son röportajda, çok önemli noktalara değindi, bu noktaları sizinle paylaşmak istiyorum:

1 İsrail-ABD’nin İran’a karşı savaşı tüm Or­tadoğu’yu sarıyor. Ekonomik sonuçlar şim­diden ağır ve felaket boyutlarına ulaşabilir. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birini ve dünyadaki LNG’nin (sıvılaştırılmış doğal gaz) yüzde 30’unu taşı­yor. Boğazın uzun süreli kapatılması, modern tarihte eşi benzeri görülmemiş bir enerji şo­kuna yol açacaktır.

2 ABD ve İsrail, Arap dünyası ve Batı As­ya’da, İsrail’in topraklarını genişletmesi­ne ve bölgedeki Amerikan destekli rejim bir hegemonya kurmaya kararlı oldukları için, çatışmanın kontrolden çıkması muhtemel. Nihai hedef, tüm tarihi Filistin’i içine alan bir “Büyük İsrail”dir; buna, petrol ve gazları­nı nasıl ve nereye ihraç edecekleri konusu da dâhil olmak üzere, gerçek egemenliklerinden mahrum bırakılmış, itaatkâr Arap ve İslam hükümetleri eşlik etmektedir.

3 Ancak bu bir hayaldir. Bölgedeki hiçbir ül­ke, İsrail’in şu anda yaptığı gibi, tüm böl­gede sivilleri öldürmesini, Gazze ve Batı Şe­ria’yı yıkmasını, Lübnan’ı işgal etmesini, Irak ve Yemen’e saldırmasını ve Tahran’ı bomba­lamasını istemiyor. Hiçbir ülke, hidrokarbon ihracatının ABD’nin etkin kontrolü altında olmasını istemiyor.

4 Savaş, ancak ve ancak ABD ve İsrail’in sal­dırganlığına karşı duyulan küresel tiksin­ti ve uluslararası kamuoyu baskısı bu ülkeleri durdurmaya zorlarsa sona erecektir. Aksi tak­dirde, Ortadoğu’nun alevler içinde kalması­na ve tüm dünyanın modern tarihte eşi ben­zeri görülmemiş bir enerji ve ekonomik krizle karşı karşıya kalmasına tanık olacağız. Savaş, kolaylıkla küresel bir yangına, fiilen de Üçün­cü Dünya Savaşı’na dönüşebilir.

Jeffrey Sachs’ın uyarıları çok ciddi. Bütün Ortadoğu‘yu hatta bütün dünyayı küresel bir felakete götürebilecek bu savaşın durması için bütün ulusların ayağa kalkması gerekiyor.