Sorunlu krediler alarm veriyor

İçeride parasal sıkılaşmaya devam edilen ve jeopolitik risklerin dünyada ekono­mik dengeleri alt üst ettiği yı­lın ilk yarısında Türk banka­cılık sistemi kredide frene basarken, yasal süresinde öde­nemeyip takibe düşen alacak­larda ise tüm bölge ve iller ba­zında adeta patlama yaşandı.

İlk yarıda nakit döngüsü bo­zulan Edirne, deprem yaraları­nı sarmaya çalışan Adıyaman, iktisadi canlılığını yeniden ka­zanmaya çalışan Uşak gibi il­lerde takipteki tutar adeta iki­ye katlandı. Portföy kalitesi en düşük bölge, kullanılan her 100 liralık kredinin yaklaşık 5 lira­sının takibe düştüğü Güneydo­ğu. Mardin ise yüzde 9,3’lük ta­kibe düşme oranıyla 81 il içinde başı çekti.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BD­DK) il bazlı bankacılık verile­rinin dijital haritası niteliğin­deki FİNTÜRK veri setinin haziran ayı sonuçları, çarpıcı bir tablo ortaya koydu. Veriler, Türkiye genelinde uygulanan sıkı para politikası ve kredi kı­sıtlamalarının il ekonomile­rindeki yansımalarını net bi­çimde gösterdi.

Toplam yurt içi nakdi kredilerin cari ola­rak yüzde 16,1 artarak 27,2 tril­yon liraya ulaştığı ilk altı ay­da, sektörün en büyük endişe kaynağı olan takipteki alacak­lar, varlık yönetim şirketleri­ne devredilen tutarlara rağ­men yüzde 30,6 gibi asimetrik ve agresif bir hızla büyüyerek 768,8 milyar liraya fırladı. Ay­nı dönemde Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bazında yüzde 17,76 olarak gerçekleşen enflasyonla indirgendiğinde reel bazda toplam kredi hacmi yüzde 1,4 daralırken, takibe dü­şen hacmin yüzde 10,9 büyü­düğü belirlendi.

Takipteki alacaklar, banka­ların şirketler kesimi ve tü­keticilere kullandırdığı ticari krediler ve ihtiyaç, taşıt, konut gibi tüketici kredileri ile bi­reysel ve kurumsal kredi kartı borçlarından geri ödemesi 90 gün ve üzerinde süreyle gecik­miş tutarları kapsıyor.

En hızlı büyüme Güneydoğu’da

FİNTÜRK verilerinin coğra­fi bölgelere teşmili yoluyla yapı­lan makro analiz, ekonomik ya­vaşlamanın ve borç ödeme zor­luğunun metropollerden çok Anadolu illerinde kemikleştiği­ni gösterdi. Süresinde geri öde­nemeyen hasarlı kredi mikta­rında en agresif artışın yaşandı­ğı bölge yüzde 42 ile Güneydoğu Anadolu oldu.

Güneydoğu, ilk altı ayda 0,9 puan yükselerek yüzde 4,9’a çıkan takipteki ala­cak oranıyla da Türkiye'nin fi­nansal riski en yüksek bölgesi konumunda olmaya devam etti. Takibe düşmüş kredi hacmin­deki altı aylık artışta bu bölgeyi yüzde 38,6 ile Akdeniz takip et­ti. Söz konusu sorunlu krediler aynı dönemde Karadeniz’de yüzde 36,4, Doğu Anado­lu’da yüzde 36,2, Ege’de yüz­de 36,1, İç Anadolu’da yüzde 30,3 arttı. En yavaş artış ise yüzde 23,7 ile Marmara’da.

Sorunlu kredi artışında ilk üç: Edirne, Adıyaman, Uşak

 Ülke genelinde takipteki alacaklar ilk yarıda hızla büyürken, oransal artışta üç il diğerleri ile açık ara ayrıştı. Bu dönemde toplam kredi hacmi yüzde 22,2 artışla 90,1 milyar liraya çıkan Edirne’nin takipteki alacak hacmi ise yüzde 84,9 artışla 2,5 milyar liraya ve takibe düşme oranı yüzde 1,8’den yüzde 2,8’e yükseldi.

Takipteki borç, depremin yıkıcı etkilerini finansal olarak taşımaya devam eden Adıyaman’da yüzde 78,6 artışla 2,6 milyar liraya, oranı yüzde 2,7’den yüzde 4,1’e çıktı. Uşak’ın takipteki kredi borcu yüzde 73,6 artışla 3 milyar lirayı geçerken, oranı yüzde 3’ten yüzde 4,2’ye yükseldi. Niğde yüzde 66,3, Kayseri yüzde 61 artışla, ödeme zincirinin en çok kırıldığı diğer dikkat çeken iller. Yozgat yüzde 61, Burdur yüzde 52,7, Çorum yüzde 52,6, Ordu yüzde 51,5, Giresun yüzde 50,3 artışla ilk onda yer aldı.

Portföy kalitesi en riskli il Mardin

Takibe düşme oranı baz alındığında, bazı illerde bankacılık portföyünün ciddi ölçüde yıprandığı gözlendi. Toplamda 87,2 milyar liralık bir kredi portföyüne sahip Mardin, yüzde 9,3'lük takipteki borç oranıyla finansal riski en yüksek il olmaya devam etti. Kredi hacmi içinde takibe düşen kısmın oranında bu ili yüzde 7,8’le Karaman, yüzde 7,7 ile Diyarbakır, yüzde 6,9’la Şırnak, yüzde 6,6 ile Şanlıurfa izledi. Hakkâri yüzde 6,5, Batman yüzde 6,2, Bilecik yüzde 5,8, Ağrı yüzde 4,4, Zonguldak yüzde 4,3’le takip düşme oranı en yüksek ilk on il arasında yer aldı. Takibe düşmüş kredi oranı en düşük iller ise yüzde 1,6 ile Kırşehir, yüzde 1,7 ile Çankırı, Ankara ve Ardahan ve yüzde 1,9’la Kastamonu.

Marmara kredide frene bastı

İstanbul, Kocaeli gibi sanayi merkezlerini barındıran ve toplam pastada haziran sonu itibarıyla yaklaşık 12 trilyon lira ile yarıya yakın payı bulunan Marmara bankaların kredi musluklarını oransal bazda en çok kıstığı bölge oldu. Sanayisi ile milli gelirin büyük bölümünü üreten bölgenin kredi hacmi altı ayda yüzde 14,7 ile enflasyonun çok altında büyüdü.

Olumsuz küresel trend ve parasal sıkılaşma etkisi, Türkiye ekonomisinin lokomotifi konumundaki Marmara’nın üretim ve yatırımlarını baskıladı, bu durum kredi kullanımına da yansıdı. İlk yarıda kredi hacmi yüzde 18,6 ile oransal bazda en hızlı büyüyen bölge ise pastada en düşük paya sahip Doğu Anadolu. Kredi hacmindeki genişlemede onu yüzde 17,9’la Karadeniz, yüzde 17,8’le İç Anadolu, yüzde 17 ile Ege, yüzde 16,6 ile Akdeniz, yüzde 16,3’le Güneydoğu izledi.

Güneydoğu’da asimetri

Toplam yurt içi kredi pastasında yüzde 44 pay alan Marmara’nın takipteki toplam kredi hacmindeki payı yüzde 41,4’le bunun altında. Güneydoğu Anadolu ise toplam kredilerin sadece yüzde 5,8'ini kullanmasına rağmen, takipteki toplam kredi havuzunda yüzde 10,1 paya sahip. Buna göre Güneydoğu, bir anlamda riski hacminden büyük tek bölge konumunda. Bu asimetri, bölgedeki kredi geri dönüş kalitesinin zayıflığını gösteriyor.

Toplam kredilerde yüzde 19,8’le ikinci büyük paya sahip bölge olan Ankara, Eskişehir ve Konya gibi illerin yer aldığı İç Anadolu’nun takipteki stoktaki payı yüzde 15,3. Kredi pastasında yüzde 11,4 paya sahip Ege’nin takipteki hacimdeki payı yüzde 12,5’le bunun üzerinde. Akdeniz bölgesi toplam kredilerde yüzde 11, takipteki alacakta yüzde 10,9’la yaklaşık eşit paya sahip. Karadeniz her iki hacimde de yüzde 5,6 pay alıyor. Doğu Anadolu toplam pastada yüzde 2,4’le en düşük payı alırken, takipteki alacaklarda yüzde 2,6 paya sahip durumda.

 Kredinin hacimsel devleri hacimsel devleri

Haziran sonu itibarıyla 9 trilyon 267,8 milyar lira ile toplam kredi hacmi ve 230,6 milyar lira ile takipteki kredi borcu en yüksek il, nüfus ve ekonomik büyüklüğü ile orantılı olarak İstanbul. Toplam kredi hacminde bu ile 3 trilyon 712,7 milyar lira ile Ankara, 1 trilyon 492,6 milyar lira ile İzmir, 1 trilyon 133 milyar lira ile Antalya, 850,8 milyarla Bursa ve 845,4 milyarla Gaziantep izliyor.

Takipteki hacimde de İstanbul’un ardından63,4 milyar lira ile Ankara, 48,1 milyarla İzmir, 28,4 milyarla Bursa, 27,5 milyarla Gaziantep geliyor. Toplam nakdi kredi hacmi ve bununla bağlantılı olarak takibe düşmüş borcu en düşük iller ise Bayburt, Ardahan, Gümüşhane, Tunceli, Ardahan ve Kilis.