162 milyarlık çek ödenmemişse…
Çek: En basit benzetme ile yakıtı bitmiş/bitmek üzere olan teknedeki “kürek”…
Ekonomiyi canlandırıyordu, para arzının artmasına (para basmadan) aracılık ederek…
***
Yani, “çek” demek: Yatırımcıya/üreticiye/ tüccara hatta tüketiciye sunulan bir tür para basma yetkisiydi… Tasarrufu/öz sermayesi eksilene verilen, “harcamaya devam et” kredisiydi…
İşini iyi yapan için “katma değeri yükseltebilme” aracısıydı…
***
Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi verilerine göre:
2026 yılının ilk 6 ayında, 23 bin 551 kişinin 157 bin adet çekine, karşılıksız işlemi yapıldı…
Toplam tutar ise 162 milyar lirayı aştı…
Ayrıca;
10 bine yakın kişi, kestiği 20 binin üzerindeki çekin karşılığını, çek tarihinden daha sonra ödedi… Bu alandakilerin tutarı ise 20 milyar liraya yaklaştı…
***
Örneğin:
Turizm ve tarım sektörlerinin, dolayısıyla Türk ekonomisinin gözbebeği Antalya…
Antalya Ticaret Borsası Başkanı Ali Çandır uyardı: “Karşılıksız çek hacmi yılbaşından bu yana Türkiye genelinde yüzde 54, Antalya’da ise yüzde 80 arttı… Sadece Haziran ayında bu artış, ülkemizde yüzde 62, Antalya’da ise yüzde 107’ye ulaştı… Protestolu senet hacmindeki artış da Türkiye’de yüzde 51, Antalya’da yüzde 72 oldu… Bu veriler, işletmelerimizin nakit akışı ve ödeme gücündeki bozulmayı gösteriyor…” (Antalya’daki karşılıksız çek/senet sayısı/tutarındaki rekora ve yüksek kredi kullanımına rağmen veya bunların getirisi olarak yaşanan ihracat artışının ayrıntılarını da yarın yazalım)
VELHASIL
Finansmana erişimde yaşanan sıkıntılar:
80’li yıllardan itibaren, çek/senet kullanımını artırmıştı... Çek dolandırıcılığının artması; üstüne, konkordato gibi ihtimallerin eklenmesi dahi, finansmana erişim sıkıntısı nedeniyle çek/ senet kullanımını azaltamadı, aksine artırdı…
***
Açıkçası… Çek, senet, “taksitli kredi kartı” gibi aracıların: Vatandaşın gelirinden fazla harcamasına, ‘ekonomimiz canlı’ illüzyonuna, atıl yatırımların artmasına ve sonuçta israfa/tasarrufsuzluğa/verimsizliğe vesile olması nedeniyle, bizim gibi ülkeler için, ekonominin temellerini zedeleyen zararları da var…
Ama… 2026 yılının Ocak-Haziran döneminde, 481 bin keşideciye ait 7.2 milyon adet (5.4 trilyon liralık) çekin (162 milyar liralık bölümü “yüzde 3” karşılıksız olsa da), bu finansman sıkıntısında, ekonomiye hareket katması, anlamlı…
