Kazakistan tarımında yeni bir hikaye mümkün mü?

2,7 milyon kilometrekare alanının yüzde 70’inde tarım yapılabilen Kazakistan ile ülkemiz arasında büyük bir tarım tica­reti potansiyeli mevcut. İki ülke arasında çok sınırlı olan dış ticarette denge büyük ölçüde aleyhimize. Oysaki birlikte “kazan-kazan” anla­yışıyla, ortak kültürümüzün motivasyonuyla ya­pabileceğimiz çok şey var. Evet, bu yazıda, Kaza­kistan seyahatimizdeki tespitlerimizin bir bölümünü sizlerle paylaşacağız.

Kazakistan ile akademik iş birliği

22-24 Eylül 2026 tarihlerin­de Kazakistan’ın Almatı kentin­de, Kazakistan Ulusal Bilimler Akademisi ile Çukurova Üni­versitesi’nin birlikte orga­nize ettiği 6. Uluslararası Tarım ve Gıda Teknolojileri Araştırmaları Kon­feransına davetli konuşmacı olarak katıldık.

Bozkırın bereketi Türkiye’nin fırsatı

Programda olmamasına rağmen, Konferans Başkanı Doç. Dr. Tunahan Erdem’in de katılı­mıyla yarım günümüzü Almatı Başkonsolosu­muz Tuğba Alan Özdenfedakar ve Ticaret Ataşe­si İlhan Polat ile görüşmeye ve Kazakistan’da ta­rımsal alanda yatırım ve tecrübeleri olan birçok iş insanı ile yaptığımız toplantılara ayırdık.

Başta Kazakistan MÜSİAD, Türk Kazak İş İn­sanları Birliği (TÜKİB) yöneticileri olmak üze­re, Sultan Marketing Genel Müdürü Adnan Şa­hin, AET Yatırım Danışmanlık CEO’su Anzor Gusseinov ve birçok iş insanı ile Türkiye ve Ka­zakistan arasında tarım ticareti, tarımsal yatı­rımlar, fırsatlar ve tehditler konularında verimli istişarelerde bulunduk.

Toplantılarda öne çıkan başlıklar

Öncelikle Türkiye ve Kazakistan arasındaki beş bin kilometrelik mesafe, lojistik maliyetle­rin artması sonucu, iki ülke arasında ticaretin gelişiminde önemli bir engel haline gelmiş. Bu yüzden son dönemde tedarik zinciri büyük ölçü­de bozulmuş durumda.

Özelde, Kazak-Türk Agro Hub kurulması, da­ha geniş ölçekte ise Türk Devletleri serbest ti­caret ve iş birliği oluşumları önerileri yapıldı. Çin’in katma değeri yüksek olmayan ürünlerle piyasaya hükmetmesi karşısında birlikte hare­ket etme mecburiyeti var.

Ayrıca Çin’in son dönemde kaliteye de odak­lanmasının rekabeti oldukça güçleştirdiği endi­şeleri neredeyse tüm katılımcıların ortak görü­şü. Tarım makinelerinin yüzde 80’inin çok eski olduğu, daha ucuz ve yakın olan Çin’den teminin tercih edildiği görüşmelerde dile getirildi. Kur dalgalanmaları ticaretteki riskleri artırıyor ve kısıtlıyor. Ucuz finansman kaynakları sınırlı de­niliyor. İşçiliğin ucuz olması, yerel ortaklıklarla yapılacak yatırımlarda önemli avantajlar sağlı­yor. İş sözleşmelerinin hukuki altyapısının sağ­lam olması gerektiği herkesin ortak kanaati.

Tarımsal sulamalarda, kapalı sistem, basınçlı sulama ve kota uygulaması çok yetersiz. Yeraltı suyuna yönelim var. Bu konuda Türkiye tecrübe­leri önemli. Tarımsal yatırımlarda devletin yüzde 30 desteği, girdi desteği ve 10 yıl kurumlar vergisi muafiyeti, cazip yatırım imkanları sunuyor.

İklim değişiminin olumlu etkilediği ülkeler­den birisi Kazakistan. İklim değişimi projeksi­yonları doğrultusunda tarımda stratejik iş bir­liği hayata geçirilmeli. Ülke olarak acilen bir tarım ataşesi/müşaviri atanması ve tarım diplo­masisinin güçlendirilmesi gerekiyor.

Sırada Özbekistan var

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın, ivmesi giderek artan tarım diplomasisi çabaları­na şahitlik ediyoruz. Bakan Yumaklı’nın, geçen hafta Rusya’da, sınırda bekleyen domatesler ko­nusunu çözüme kavuşturduğunu gördük ve ta­rımsal üretimimiz açısından çok önemli olan gübre temininde herhangi bir sınırlama olmaya­cağı müjdesini aldık. Onun bu çabaları, kamuo­yuna yeterince yansımasa da tezgahlarda yeter­li ve sağlıklı gıdayı bulabilmemizde önemli pa­ya sahip. Yumaklı, en son yurt dışı durağı olan Özbekistan’da Özbekistan Tarım Bakanı Sayın Ibrokhim Abdurakhmonov ve heyeti ile görüş­meler yaptı.

Ezcümle; Türkiye artık kabuğuna sığamıyor. Savunma, dış politika, ekonomi, eğitim ve kül­tür alanlarının yanı sıra tarım diplomasisinde de sadece siyaset değil, akademi, iş dünyası ve sivil toplum olarak elimizi taşın altına koymak durumundayız.